Polszczyzna jako język obcy, drugi i odziedziczony – między doświadczeniem społecznym, teoretycznym opisem a praktyką dydaktyczną. Wprowadzenie

Abstract

W ostatnich latach wyraźnie zmieniło się miejsce języka polskiego w rzeczywistości społecznej i kulturowej. Polska stała się miejscem dłuższego pobytu dla osób przyjeżdżających z różnych powodów – edukacyjnych, zawodowych, migracyjnych czy uchodźczych. Jest też krajem, z którym kontakt podtrzymują rodziny żyjące poza granicami. Polszczyzna jest więc zarówno językiem potrzebnym cudzoziemcom w życiu codziennym w Polsce, jak i językiem odziedziczonym, zachowywanym w rodzinach i środowiskach wielojęzycznych. Wzmożone ruchy migracyjne, które obserwujemy, powodują, że do polskich szkół, uczelni i placówek oświatowych trafiają uczący się o zróżnicowanych doświadczeniach migracyjnych, edukacyjnych i językowych; kontakt z polszczyzną staje się dla nich częścią życia, nie zaś wyłącznie przedmiotem nauki. Zmiana ta sprawia, że glottodydaktyka polonistyczna coraz częściej zajmuje się nie tylko opisem systemu językowego i technikami jego nauczania, sposobami rozwijania umiejętności podejmowania działań językowych, lecz także relacjami między językiem, instytucjami edukacyjnymi i doświadczeniem uczącego się. (Dobra) znajomość polszczyzny – cel edukacyjny – staje się bowiem warunkiem pełnego uczestnictwa w życiu szkolnym, zawodowym i społecznym.

Przyjęta w tomie kolejność artykułów porządkuje refleksję według trzech powiązanych ze sobą perspektyw: społeczno-kulturowej, instytucjonalnej oraz dydaktycznej. Najpierw przedstawione zostały uwarunkowania funkcjonowania polszczyzny we współczesnym świecie, następnie ramy organizujące proces kształcenia, a wreszcie teksty poświęcone samemu przebiegowi nauczania i uczenia się. Układ ten pozwala pokazać kontekst, organizację edukacji i praktykę dydaktyczną jako wzajemnie warunkujące się poziomy opisu, a także unaocznić, że sposoby uczenia się polszczyzny wynikają z miejsca, jakie zajmuje ona w relacjach środowiskowych, społecznych i kulturowych.

Pierwsza grupa artykułów dotyczy społecznych i kulturowych uwarunkowań funkcjonowania języka polskiego poza sytuacją czysto dydaktyczną. Polszczyzna ukazana zostaje w nich jako element krajobrazu językowego, przedmiot działań rodzicielskich, a także czynnik prestiżu edukacyjnego i wyborów szkolnych.