Słowa kluczowe
służba cywilna
urzędnicy państwowi
obowiązki urzędników służby cywilnej
pragmatyka urzędnicza
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 51
Liczba pobrań: 47
Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest analiza aktów prawnych normujących obowiązki urzędników służby cywilnej w okresie II Rzeczypospolitej, tj. w latach 1918–1939. W pierwszej części omówiono postanowienia w zakresie powinności urzędników polskiej administracji państwowej zawarte w akcie „Tymczasowe przepisy służbowe dla urzędników państwowych”, opracowanym i wprowadzonym w życie przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego na krótko przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. W drugiej części dokonano interpretacji przepisów ustanowionych na gruncie ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej. Odwołano się do odpowiednich przepisów innych aktów, zarówno prawa powszechnie obowiązującego, jak i prawa wewnętrznego. Zwrócono uwagę, które z powinności urzędników służby cywilnej w czasach II Rzeczypospolitej były traktowane przez ówczesnego ustawodawcę ze szczególną doniosłością. Wyjaśniono skalę oddziaływania uwarunkowań politycznych, społecznych i gospodarczych na treść postanowień obu pragmatyk urzędniczych. Odpowiedziano też na pytanie, w jaki sposób przepisy normujące obowiązki urzędników państwowych wpłynęły na model służby cywilnej wypracowany w Polsce w okresie międzywojennym.
Bibliografia
Okólnik Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 stycznia 1919 r. (Zb. z. 839).
Okólnik Prezydjum Rady Ministrów nr 5611 z dnia 25 czerwca 1919 r.
Okólnik Prezydium Rady Ministrów nr 157 z dnia 4 października 1923 r. w sprawie zajęć ubocznych funkcjonarjuszy państwowych.
Okólnik Ministra Spraw Wewnętrznych nr 126 z dnia 7 listopada 1923 r. w sprawie zwalniania urzędniczek od zajęć w okresie połogu (Dz.Urz. MSW R. VI, Nr 7, poz. 1965).
Okólnik Ministra Spraw Wewnętrznych nr 10 z dnia 19 stycznia 1932 r. o terminach przy wnoszeniu odwołań przez funkcjonarjuszów państwowych w sprawach służbowych. (Dz.Urz. MSW R. XV, Nr 2, poz. 10).
Reskrypt Rady Regencyjnej z dnia 11 czerwca 1918 r. oraz Tymczasowe przepisy służbowe dla urzędników państwowych i Tabela płac urzędników państwowych (Dz.U. Nr 6, poz. 13).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 19 marca 1928 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 33, poz. 313).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 651).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 60, poz. 571).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 października 1932 r. w sprawie zmiany niektórych postanowień ustawy z 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (Dz.U. Nr 87, poz. 737).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 października 1932 r. o organizacji komisyj dyscyplinarnych i postępowaniu dyscyplinarnem przeciwko funkcjonarjuszom państwowym (Dz.U. Nr 87, poz. 738).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 94, poz. 808).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 października 1933 r. w sprawie zmiany ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (Dz.U. Nr 86, poz. 661).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 października 1933 r. o uposażeniu funkcjonarjuszów państwowych (Dz.U. Nr 86, poz. 663).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 30 czerwca 1930 r. w sprawie wewnętrznej organizacji starostw oraz trybu ich urzędowania, wydane w porozumieniu z Ministrami Pracy i Opieki Społecznej, Przemysłu i Handlu, Robót Publicznych, Rolnictwa oraz Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (Dz.U. Nr 55, poz. 464).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 sierpnia 1931 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Pracy i Opieki Społecznej, Przemysłu i Handlu, Robót Publicznych, Rolnictwa, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w sprawie organizacji urzędów wojewódzkich oraz trybu załatwiania spraw w tych urzędach (Dz.U. Nr 76, poz. 611).
Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 44, poz. 267).
Ustawa z dnia 30 stycznia 1920 r. w przedmiocie odpowiedzialności urzędników za przestępstwa popełnione z chęci zysku (Dz.U. Nr 11, poz. 60).
Ustawa z dnia 18 marca 1921 r. o zwalczaniu przestępstw z chęci zysku popełnionych przez urzędników (Dz.U. Nr 30, poz. 177).
Ustawa z dnia 3 czerwca 1921 r. o Kontroli Państwowej (Dz.U.R.P. Nr 51, poz. 314).
Ustawa z dnia 17 lutego 1922 r. o organizacji władz dyscyplinarnych i postępowaniu dyscyplinarnem przeciwko funkcjonarjuszom państwowym (Dz.U. Nr 21, poz. 165).
Ustawa z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (Dz.U. Nr 21, poz. 164).
Ustawa z dnia 3 sierpnia 1922 r. o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz.U. Nr 67, poz. 600).
Ustawa z dnia 1 czerwca 1923 r. w przedmiocie uchylenia ustawy z dnia 18 marca 1921 r. o zwalczaniu przestępstw z chęci zysku, popełnionych przez urzędników oraz uzupełnienia art. 149 kodeksu karnego z r. 1903 (Dz.U. Nr 60, poz. 435).
Ustawa z dnia 9 października 1923 r. o uposażeniu funkcjonarjuszów państwowych i wojska (Dz.U. Nr 116, poz. 924).
Sprawozdanie stenograficzne z 263 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 22 listopada 1921 r.
Sprawozdanie stenograficzne z 264 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 25 listopada 1921 r.
Sprawozdanie stenograficzne z 266 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 30 listopada 1921 r.
Wniosek z dnia 19 stycznia 1921 r. [w sprawie projektu ustawy o państwowej służbie cywilnej i ustawy o organizacji władz dyscyplinarnych i postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko funkcjonariuszom państwowym], Sejm Ustawodawczy RP, druk nr 2398.
Wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 1934 r., Zbiór urzędowy orzeczeń Sądu Najwyższego nr 181/35.
Wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z 17 października 1923 r., Zbiór Wyroków Najwyższego Trybunału Administracyjnego nr 131.
Wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z dnia 14 grudnia 1924 r., l. rej. 135/24, Zbiór Wyroków Najwyższego Trybunału Administracyjnego nr 485.
Wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z 3 lutego 1925 r., Zbiór Wyroków Najwyższego Trybunału Administracyjnego nr 514.
Wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z 19 września 1931 r., Zbiór Wyroków Najwyższego Trybunału Administracyjnego nr 426 A.
Witos W., Do urzędników i funkcjonarjuszy państwowych, „Gazeta Policji Państwowej” 1920, nr 32.
Arct K., Przepisy o polskiej państwowej służbie cywilnej, Warszawa 1925.
Cybichowski Z., Encyklopedja podręczna prawa publicznego (konstytucyjnego, administracyjnego, międzynarodowego), t. II, Warszawa 1926.
Górski A., Civil servans czy politicus servans – w okresie międzywojennym i obecnie, „Służba Cywilna” 2000/2001, nr 3, s. 70–97.
Górski A., Ustawa o służbie cywilnej z 18 grudnia 1998 r. w świetle aktów prawnych o państwowej służbie cywilnej z lat 1918–1922 [w:] J. Czaputowicz (red.), Administracja publiczna. Wyzwania w dobie integracji europejskiej, Warszawa 2008, s. 289–305.
Hekajłło W., Przepisy o państwowej służbie cywilnej: pytania i odpowiedzi z ustaw o państwowej służbie cywilnej, uposażeniowej, emerytalnej, dyscyplinarnej oraz o stosunkach służbowych funkcjonariuszy państwowych podczas pełnienia służby wojskowej, Warszawa 1929.
Hekajłło W., Ustawa o państwowej służbie cywilnej: (pragmatyka służbowa) w brzmieniu obecnie obowiązującym wraz z odnośnemi ustawami, rozporządzeniami, okólnikami i popularnym komentarzem, z uwzględnieniem orzecznictwa Najwyższego Trybunału Administracyjnego, Warszawa 1924.
Itrich-Drabarek J., Uwarunkowania, standardy i kierunki zmian funkcjonowania służby cywilnej w Polsce na tle europejskim, Warszawa 2010.
Jaśkiewicz W., Studia nad sytuacją prawną pracowników państwowych, t. I, Poznań 1961.
Kafliński I., Nitribitt A., Ustawa o państwowej służbie cywilnej z objaśnieniami i przepisy dyscyplinarne, Warszawa 1932.
Kasznica S., Polskie prawo administracyjne. Pojęcia i instytucje zasadnicze, Poznań 1946.
Kopczyński J., Przepisy normujące stosunek państwowej służby cywilnej, Warszawa 1925.
Korczak J., Stulecie polskiego prawa urzędniczego, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2019, t. 327, nr 3888, s. 83–113. DOI: https://doi.org/10.19195/0524-4544.327.6
Korzonek J., Piasecki W., Kodeks postępowania cywilnego i przepisy wprowadzające kodeks postępowania cywilnego (Rozp. Prez. Rzp. z dn. 29 listopada 1930 r. Dz.U. R. P. Nr. 83, poz. 651 i 652) z komentarzem uwzględniającym wszystkie przepisy pozostające w związku z procesem, materjały Komisji Kodyfikacyjnej, orzecznictwo Sądów Najwyższych b. państw zaborczych i polskiego oraz literaturę procesu cywilnego, Miejsce Piastowe 1931.
Kościołek J., Państwowa służba cywilna: zbiór przepisów prawnych, zawierający pragmatykę urzędniczą (z objaśnieniami), przepisy dyscyplinarne, przepisy o uposażeniu funkcjonariuszów państwowych, przepisy emerytalne oraz przepisy o umowie o pracę pracowników umysłowych, Londyn 1944.
Langrod J.S., Służba państwowa (przepisy pragmatyczne i uposażeniowe), [w:] K.W. Kumaniecki, J.S. Langrod, S. Wachholz, Zarys ustroju, postępowania i prawa administracyjnego w Polsce, Kraków–Warszawa 1939.
Łukaszczuk A., Kształtowanie się modelu ustrojowego służby cywilnej w Polsce, Warszawa 2014.
Łukaszczuk A., Służba cywilna II Rzeczypospolitej, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” 2010, t. 83, s. 233–261.
Mayer O., Deutsches Verwaltungsrecht, t. I, Lipsk 1895.
Ochimowski F., Prawo administracyjne, Warszawa 1923.
Peiper L., Komentarz do kodeksu postępowania karnego i przepisów wprowadzających tenże kodeks, Kraków 1933.
Przywora B., Transformacje ustrojowej polskiej służby cywilnej, Kraków 2012.
Sikorski T., Orzecznictwo Najwyższego Trybunału Administracyjnego za lata 1922–1929, Warszawa 1930.
Stelina J., Charakter prawny stosunku służbowego w świetle ustawy z 1922 r. o państwowej służbie cywilnej, [w:] M. Gałędek i in. (red.), Miasto i państwo na przestrzeni dziejów. Studium historyczno-prawne. Księga jubileuszowa z okazji czterdziestopięciolecia pracy naukowej oraz 70. urodzin Profesora Tadeusza Maciejewskiego, Warszawa 2020, s. 489–500.
Ura E., Prawo urzędnicze, Warszawa 2011.
Ustawa o służbie cywilnej w Królestwie Polskiem. Wypis z Protokółu Sekretariatu Stanu Królestwa Polskiego, Petersburg 1859.
Wasiutyński B , Nauka administracji i prawo administracyjne, t. II, Warszawa 1932.
Zieleniewski L., Ustawa o państwowej służbie cywilnej. Postępowanie dyscyplinarne. Przepisy uposażeniowe. Przepisy związkowe. Rozporządzenia wykonawcze. Okólniki. Orzecznictwo, Kraków 1937.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Julia Knapik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.