Abstract
The article presents the circumstances of the establishment of the Court of Appeal in Białystok in 1990. It is one of the ten Courts of Appeal established at that time. The Court was established in connection with the major systemic transformation that took place in Poland after 1989, following the fall of the communist system. The purpose of establishing the Court was to reduce the Supreme Court’s workload and to shorten the duration of court proceedings. The establishment of the Court in Białystok was the result of a broad campaign by local communities, which saw the establishment of the Court as an opportunity for Białystok’s civilisational advancement. One of the arguments in favour of creating the Court was the existence of the Faculty of Law in Białystok, which was expected to provide a staffing base for the new institution. The thirty-six years of operation of the Court of Appeal in Białystok to date have confirmed that the decision to establish it was justified. They have also confirmed the correctness of the decision to return to the three-instance model (appeal, cassation) of court proceedings, as it existed until 1950, and replaced the two-instance communist model (revision).
References
Archiwum Państwowe w Białymstoku, zespół akt: Sąd Apelacyjny w Białymstoku, sygn. 1759.
Archiwum Zakładowe Sądu Okręgowego w Białymstoku, teczka: Podstawy prawne działania i organizacja sądów, sygn. A0110/1990.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 1990 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych w Warszawie, Białymstoku, Gdańsku, Lublinie, Łodzi, Poznaniu i Rzeszowie oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. nr 56, poz. 335).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 1990 r. w sprawie utworzenia sądów apelacyjnych w Katowicach, Krakowie i Wrocławiu oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. nr 64, poz. 375).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 1990 r. zmieniające rozporządzenie – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. nr 66, poz. 394).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (Dz.U. Nr 220, poz. 2187).
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. X kadencja. Projekt ustawy o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym i o Krajowej Radzie Sądownictwa, druk nr 403.
Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 34, poz. 198).
Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. nr 53, poz. 306).
Bereza, Arkadiusz. Historia Sądu Apelacyjnego w Lublinie (1917–1950) * (1990–2010). Sąd Apelacyjny w Lublinie, 2010.
Bereza, Arkadiusz. Sąd Najwyższy 1917–2017. Prezesi, sędziowie, prokuratorzy Sądu Najwyż-
szego. Sąd Najwyższy Rzeczypospolitej Polskiej Toruń, TNOiK, 2017.
Fiedorczyk, Piotr. „Lebensztajn Lech Mieczysław”. W: Słownik biograficzny adwokatów polskich: A–Ż. T. 3, z. 1: (zmarli w latach 1945–2010), red. Adam Redzik. Naczelna Rada Adwokacka: Redakcja „Palestry”, 2018.
Kozielewicz, Wiesław. „Powstanie Sądu Apelacyjnego w Lublinie [1990 r.]”. Rocznik Towarzystwa Prawniczego w Lublinie. Zeszyt historyczno-wspomnieniowy (2008): 62–71.
Kurier Poranny 214 (12 listopada 1990): 4.
Niewiński, Kamil. „Sąd Apelacyjny w Białymstoku w latach 1949–50”. Miscellanea Historico-Iuridica 19, nr 2 (2020): 405–421.
Niewiński, Kamil. PZPR a sądownictwo w latach 1980–1985. Próby powstrzymania „solidarnościowej” rewolucji. Wydawnictwo Napoleon V, 2016.
Pankowiec, Magdalena. „Sąd Apelacyjny w Białymstoku wczoraj i dziś”. W: XX rocznica działalności Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. 2010.
Pietryga, Tomasz. Trzecia władza. Sądownictwo w latach 1946–2023. Księgarnia Akademicka, 2023.
„Sąd Apelacyjny w Białymstoku – rozpoczął działalność”. Gazeta Współczesna 212 (31 października – 1 listopada 1990): 1–2.
„Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Z rewizją bliżej”. Kurier Podlaski 212 (31 października – 3 listopada 1990): 1–2.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Kadencja X. Sprawozdanie Stenograficzne z 33. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniach 21 i 22 czerwca 1990 r. Warszawa, 1990.
Siedlecki, Władysław. „System zaskarżania orzeczeń sądowych w kodeksie postępowania cywilnego PRL”. Państwo i Prawo 6 (1957): 1123–1142.
Szpoper, Dariusz. Polskie sądownictwo apelacyjne na Pomorzu w latach 1919–2015. Szkic do dziejów wymiaru sprawiedliwości w dwudziestolecie wznowienia działalności Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, 2015.
Wróbel, Wiesław. „Dzieje budowy gmachów Sądu Okręgowego w Białymstoku”. W: Z dziejów Sądu Okręgowego w Białymstoku – księga jubileuszowa z okazji setnej rocznicy powołania Sądu Okręgowego w Białymstoku, red. Piotr Fiedorczyk, Kamil Niewiński i Wiesław Wróbel. Buk Wydawnictwo, Sąd Okręgowy w Białymstoku, 2019.
License
Copyright (c) 2026 Piotr Fiedorczyk

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
