Słowa kluczowe
Bank Polski
Bank Austro-Węgierski
statut banku
Narodowy Bank Czechosłowacji
Austriacki Bank Narodowy
arbitraż państwowy
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 38
Liczba pobrań: 31
Abstrakt
Bank Austriacko-Węgierski był pierwowzorem dla uregulowania statusu prawnego banków centralnych nowo powstałych państw w Europie Środkowej po I wojnie światowej. Istnienie takiego związku w polskiej literaturze jest pomijane, gdyż geneza polskiej bankowości centralnej opiera się wyłącznie na Banku Polskim założonym w 1820 r. Wzorcowy charakter Banku Austriacko-Węgierskiego potwierdza analiza funkcjonalno-porównawcza jego statutu ze statutami Austriackiego Banku Narodowego, Czechosłowackiego Banku Narodowego, Banku Polskiego S.A. oraz Banku Rzeszy. Wykazuje ona podobieństwa w zakresie treści i struktury statutów oraz wykorzystanych instytucji prawa we wszystkich analizowanych bankach z wyjątkiem Banku Rzeszy. Podobieństwo to jest szczególnie widoczne w ukształtowaniu banków jako banków niezależnych. Banki te zostały utworzone jako spółki akcyjne, a spory między bankiem centralnym a państwem miały rozwiązywać sądy arbitrażowe za wyjątkiem Banku Rzeszy.
Finansowanie
Działania badawcze są współfinansowane ze środków przyznanych w ramach Inicjatywy Doskonałości Badawczej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Bibliografia
Bankgesetz vom 14. März 1875 (German RGBl 1875, No. 15).
Bundesgesetz vom 12 Jänner 1923, betreffend Überleitung der Geschäfte der Oesterreichisch-ungarischen, österreichische Geschäftsführung, auf die Oesterreichische Nationalbank (BGBI. No. 44/1923).
Bundesgesetz vom 24. Juli 1922 über die Errichtung einer Notenbank (BGBl. No. 490/1922).
Bundesgestz vom 14 November 1922, betrefend die Abänderung und Ergänzung des Bundesgesetzes vom 24. Juli 1922, B.G.Bl. No. 490, über die Errichtung einer Notenbank (BGBl. No. 823/1922).
Decyzja Ministra Finansów z dnia 7 stycznia 1952 r. w sprawie uznania Banku Polskiego w likwidacji za zlikwidowany (The Official Gazette of the Republic of Poland, 1952, No. 10, item 103).
Dekret z 15 stycznia 1945 r. o Narodowym Banku Polskim (Journal of Laws 1945, No. 4, item 14 and 15).
Gesetz vom 20. December 1919 über die Ermächtigung der Staatsregierung zu vorläufigen Verfügungen auf dem Gebiet des Notenbankwesens (StGBI. No. 574/1919).
Privatnotenbankgesetz vom 30 August 1924 (German RGBl 1924, Part II).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 20 stycznia 1924 r. w przedmiocie ustanowienia statutu dla banku emisyjnego (Journal of Laws 1924, No. 8, item 75).
Rozporządzenie z dnia 9 grudnia 1916 r. generała-gubernatora dla obszaru Generalnego Gubernatorstwa Warszwskiego o powołaniu Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (Dz. Rozp. dla Jen.-Gub. Warsz. of 13 December 1916, No. 57, item 222).
Staatsvertrag von Saint-Germain-en-Laye vom 10. September 1919 (StGBl. No. 303/1920).
Staatsvertrag: Genfer Protokolle vom 4. Oktober 1922, (BGBl. No. 842/1922).
Statut der Reichsbank vom 21. Mai 1875 (German RGBl 1875, No 18).
The judgment of the Polish Constitutional Tribunal of 13 September 2011, No. K 26/03, (OTK-A 2003, No. 9, item. 95).
Treaty of Peace with Hungary, signed at Trianon, Parliamentary Paper, Treaty Series No 10 (1920) [Cmd. 896].
Ustawa z 7 grudnia 1918 r. Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (Journal of Laws 1918, No. 19, item 56).
Ustawa z dnia 11 stycznia 1924 r. o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej (Journal of Laws 1924, No. 4, item 28).
Vládní nařízení ze dne 31. března 1939 o zastavení působnosti Národni banky Česko-Slovenské na území mimo Protektorátu Čech a Morava (Collection of Laws No. 96/1939).
Vyhláška ministra financí ze dne 1. dubna 1926 o zahájení činnosti Národní banky Československé (Collection of Laws No. 43/1926).
Vyhláška ministra financi, kterou se uveřejňují úmluvy o likvidaci Rakousko-uherské banky, schválené vládou republiky Československé dne 14. září 1922, jakož i rozhodnutími Reparační komise ze dne 18. června 1921, č. 1373, a ze dne 25. dubna 1922, č. 1904 (Collection of Laws No. 237/1923).
Zákon Národního výboru československého ze dne 28 října 1918 o zřízení samostatného českoslevenského (Collection of Laws No. 11/1918).
Zákon ze dne 14. dubna 1920 o akciové bance cedulové (Collection of Laws No. 347/1920). DOI: https://doi.org/10.25291/VR/1920-VLR-347
Zákon ze dne 23. dubna 1925, kterým se mění a doplňuje zákon ze dne 14. Dubna 1920, č. 347 Sb. z. a n., akciové bance cedulové (Collection of Laws No. 102/1925).
Baka W., Bankowość centralna. Funkcje – metody – organizacja, Warszawa 2001.
Berka W., Verfassungstecht. Grundzüge des österreichischen Verfassungsrechts für das jüristische Studium, Wien 2016.
Bernaruk W., Tymczasowość w strukturze Polskiej Krajowej Kasy Pozyczkowej, “Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2017, no. 14, pp. 23–35. DOI: https://doi.org/10.32084/bsawp.5149
Buczkowski T.J., Statut Banku Polskiego, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1927, no. 7, pp. 149–160.
Capie F., The Evolution of Central Banking, Washington D.C. 1995. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511983696
Garvy G., Banking Under the Tsars and the Soviets, “The Journal of Economic History” 1972, vol. 32, pp. 869–893. DOI: https://doi.org/10.1017/S0022050700071187
Gliniecka J., Harasimowicz J., Krasnodębski R., Polskie prawo bankowe (1918–1996), Warszawa 1996.
Hetzel R.L., Henry Thornton: Seminal Monetary Theorist and Father of the Modern Central Bank, “FRB Richmond Economic Review” 1987, no. 4, pp. 3–16.
Huterski R., Niezależność banku centralnego, Warszawa 2020.
Jezierski A., Leszczyńska C., Bank Polski S A 1924–1952, Warszawa 1994.
Jobst C., Kernbauer H., Die Bank. Das Geld. Der Staat. Nationalbank und Währungspolitik in Österreich 1816–2016, Frankfurt a. Main 2016.
Kolar-Dimitrijević M., The History of Money in Croatia, Zagreb 2018.
Leszczyńska C., Zarys historii polskiej bankowości centralnej, Warszawa 2010.
Meyer J., Meyers Konversationslexikon, Leipzig–Wien 1885.
Miemiec W., Zawadzka P. (eds.), Prawo finansów publicznych z kazusami i pytaniami, Warszawa 2023.
Pracný M., Czechosłowacka reforma walutowa z 1919 roku, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2020, vol. 117, pp. 315–333. DOI: https://doi.org/10.26485/SPE/2020/117/17
Pressburger S., Das österreichische Noteninstitut. 1816–1966, Wien 1972.
Reinmann M., Zimmermann R., The Oxford Handbook of Comparative Law, Oxford 2008.
Swinburne M., Castello-Branco M., Central Bank Independence and Central Bank Function [in:] P. Downes, R. Vaez-Zadeh, The Evolving Role of Central Bank, Washington D.C. 1991, pp. 414–444.
Vencovský F., Měnová politika v české historii, Praha 2001.
Zubik M., Narodowy Bank Polski (analiza konstytucyjno-ustrojowa), “Państwo i Prawo” 2001, no. 6, pp. 32–51.
Bopp K.R., Reichsbank operations, 1876–1914, 1953, https://fraser.stlouisfed.org/files/docs/historical/frbphi/presidents/bopp/bopp_msc_1953.pdf.
Černá B., Česká národní banka, její právní postaveni a náplň činnosti, 2022, https://dspace5.zcu.cz/bitstream/11025/48193/1/Ceska%20narodni%20banka%2C%20jeji%20pravni%20postaveni%20a%20napln%20cinnosti.pdf.
Jančov P., Centrálna banka a jej vývojové etapy po roku 1918, 2021, https://is.ambis.cz/th/gegz4/BAKALaRSKA_PRaCA_PAVEL_JANcOV.pdf.
Krieghoff N.F., Banking Regulation in a Federal System: Lessons from American and German Banking History, 2013, http://etheses.lse.ac.uk/758/1/Krieghoff_Banking_regulation_federal.pdf.
Magyar Nemzeti Bank, History, https://www.mnb.hu/en/the-central-bank/organisation/history.
Szlanta P., Od kiedy Niepodległa?, 2019, https://muzeumpilsudski.pl/wp-content/uploads/2019/04/P_Szlanta_Od_kiedy_niepodlegla.pdf.
Vrba T., Česká národní banka její postavení a činnost, 2018, https://dspace.cuni.cz/bitstream/handle/20.500.11956/19507/DPTX_2008_1_11220_HS9999_32382_0_64725.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Buława
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.