Słowa kluczowe
naruszenie miru domowego
Królestwo Polskie
prawo ziemskie
prawo polskie
prawo mazowieckie
prawo karne
znamiona typu czynu zabronionego
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 62
Liczba pobrań: 67
Abstrakt
Najście na dom (invasio domus) było w polskim prawie ziemskim przestępstwem kryminalnym. W artykule scharakteryzowano tę zbrodnię na podstawie źródeł normatywnych, dawnego piśmiennictwa prawniczego i praktyki sądowej. Tekst stanowi również eksperyment w zakresie metody badania staropolskiego prawa karnego polegający na wykorzystaniu schematu znamion (przedmiotowych i podmiotowych) czynu zabronionego. Przedstawione zostały najważniejsze źródła normatywne, poszczególne znamiona przedmiotowe (wtargnięcie do domu, użycie gwałtu, okrwawienie domu) i podmiotowe (umyślność), a także problem dobra prawnego, kary i wybranych kwestii procesowych. W konkluzji stwierdzono, że najście na dom stanowi wyjątkowy w prawie ziemskim przypadek przestępstwa, obszernie uregulowany w prawie stanowionym. Na interpretację przepisów wpływ miały inne porządki prawne, ale nie udało się stwierdzić, czy decydujące były źródła prawa mazowieckiego, litewskiego, czy może jurysprudencja rzymska. Stwierdzono ponadto, że w staropolskiej praktyce prawniczej posługiwano się poszczególnymi elementami opisu przestępstwa tak, jak współcześnie czyni się to ze znamionami typu czynu zabronionego.
Finansowanie
home
Bibliografia
Archiwum Narodowe w Krakowie, Grodzkie Krakowskie (Castrensia Cracoviensia) [dawna sygnatura – obecna sygnatura (data)], sygn. CC 1033 – 29/5/0/11/1154 (1584), CC 1034 – 29/5/0/11/1155 (1585–1586), CC 1036 – 29/5/0/11/1157 (1588–1589), CC 1037 – 29/5/0/11/1158 (1590–1591), CC 1038 – 29/5/0/11/1159 (1592–1593), CC 1039 – 29/5/0/11/1160 (1593–1594), CC 1040 – 29/5/0/11/1161 (1595), CC 1041 – 29/5/0/11/1162 (1595–1596), CC 1043 – 29/5/0/11/1164 (1598–1599), CC 1044 – 29/5/0/11/1165 (1599–1601), CC 1046 – 29/5/0/11/1167 (1603), CC 1051 – 29/5/0/11/1172 (1610–1611), CC 1053 – 29/5/0/11/1174 (1612–1614), CC 1054 – 29/5/0/11/1175 (1614), CC 1056 – 29/5/0/11/1177 (1615), CC 1057 – 29/5/0/11/1178 (1616–1617), CC 1058 – 29/5/0/11/1179 (1617), CC 1060 – 29/5/0/11/1181 (1619–1620).
Abbreviatio processus iuridici vigore constitutionis conventus generalis Varsoviensis a. 1641 confecta ex actis in archivo regni Galiciae Cracoviae asservatis, wyd. M. Bobrzyński, Kraków 1882.
Acta Tomiciana, t. 16: A. D. MDXXXIV, s. 2, wyd. W. Pociecha, Wrocław–Kraków–Poznań 1961.
Cicero M.T., Pisma filozoficzne, t. 2: O państwie; O prawach; O powinnościach; O cnotach, przeł. W. Kornatowski, oprac. K. Leśniak, Warszawa 1960.
Correctura statutorum et consuetudinum regni Poloniae, wyd. M. Bobrzyński, Kraków 1874 [Starodawne prawa polskiego pomniki, t. 3].
Czechowicz J., Praktyka kryminalna, to jest wzór rozważnego i porządnego spraw kryminalnych sądzenia, Chełmno 1769.
Drezner T., Institutionum iuris regni Poloniae libri IIII. ex statutis et constitutionibus collecti, Zamość 1613.
Herburt J., Statuta Regni Poloniae in ordinem alphabeti digesta, Kraków 1563.
Iura Masoviae Terrestria, t. 2: 1471–1526, oprac. J. Sawicki, Warszawa 1973.
Iura Masoviae Terrestria, t. 3: 1526–1540, oprac. J. Sawicki, Warszawa 1974.
Jus Polonicum, codicibus veteribus manuscriptis et editionibus quibusque collatis, wyd. J.W. Bandtkie, Warszawa 1831.
Kodeks Stanisława Augusta. Zbiór dokumentów, wyd. S. Borowski, Warszawa 1938.
Najdawniejszy układ systematyczny prawa polskiego z XV wieku, wyd. B. Ulanowski [w:] Archiwum Komisji Prawniczej, t. 5, Kraków 1897, s. 37–190,
Ostrowski T., Prawo cywilne albo szczególne narodu polskiego, t. 1, Warszawa 1784.
Pirmasis Lietuvos Statutas, t. II, cz. 1, red. S. Lazutka, I. Valikonitė, E. Gudavičius, Vilnius 1991.
Polskie statuty ziemskie w redakcji najstarszych druków (Syntagmata), oprac. L. Łysiak, S. Roman, Wrocław–Kraków 1958.
Przyłuski J., Leges seu Statuta ac privilegia Regni Poloniae omnia, Kraków 1553.
Puncta in iudiciis terrestribus et castrensibus observanda a. 1544 conscripta, wyd. M. Bobrzyński [w:] Starodawne prawa polskiego pomniki, t. 7, z. 2, Kraków 1882, s. 196–272.
Statut litewski drugiej redakcyi (1566) [w:] Archiwum Komisji Prawniczej, t. 7, Kraków 1900.
Statut Wielkiego Xięstwa Litewskiego [...] roku 1588 wydany [...], Wilno 1619.
Statuty Kazimierza Wielkiego, oprac. O. Balzer, Poznań 1947).
Statuty Kazimierza Wielkiego. Cz. II: Statuty wielkopolskie, oprac. L. Łysiak, Warszawa–Poznań 1982.
Szczerbic P., Promptuarium statutorum omnium et constitutionum regni Poloniae, Braniewo 1604.
Trzy zabytki do historyi parlamentaryzmu w Polsce w XV wieku, wyd. B. Ulanowski [w:] Archiwum Komisji Prawniczej, t. 1, Kraków 1895, s. 145–167.
Volumina Constitutionum, t. I: 1493–1549, vol. 1: 1493–1527, wyd. S. Grodziski, I. Dwornicka, W. Uruszczak, Warszawa 1996.
Volumina Constitutionum, t. I: 1493–1549, vol. 2: 1527–1549, wyd. S. Grodziski, I. Dwornicka, W. Uruszczak, Warszawa 2000.
Volumina Constitutionum, t. II: 1550–1609, vol. 1: 1550–1585, wyd. S. Grodziski, I. Dwornicka, W. Uruszczak, Warszawa 2005.
Volumina Constitutionum, t. II: 1550–1609, vol. 2: 1587–1609, wyd. S. Grodziski, przedm. W. Uruszczak, Warszawa 2008.
Volumina Constitutionum, t. III: 1611–1640, vol: 1611–1626, wyd. S. Grodziski, M. Kwiecień, A. Karabowicz, przedm. W. Uruszczak, Warszawa 2010.
Zalaszowski M., Ius regni Poloniae ex statutis et constitutionibus eius regni et M.D.L. collectum, t. 1–2, Poznań 1701–1702.
Zawadzki T., Processus iudiciarius regni Poloniae, Warszawa 1647.
[Zamoyski A.], Zbiór praw sądowych na mocy konstytucyi roku 1776 [...] ułożony y na seym roku 1778 podany, cz. 2, Warszawa 1778.
Andrejew I., Istota czynu przestępnego w rozwoju nauki burżuazyjnej, Warszawa 1951.
Andrejew I., Ustawowe znamiona czynu. Typizacja i kwalifikacja przestępstw, Warszawa 1978.
Bobrzyński M., O ustawodawstwie nieszawskiem Kazimierza Jagiellończyka, Kraków 1873.
Bojarski T., Karnoprawna ochrona nietykalności mieszkania jednostki, Lublin 1992.
Bojarski T., „Mir domowy” jako przedmiot ochrony karnoprawnej. Geneza i analiza pojęcia, „Studia Prawnicze” 1971, t. 29, s. 155–191. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.1971.28.6
Borkowska-Bagieńska E., „Zbiór praw sądowych” Andrzeja Zamoyskiego, Poznań 1986.
Brześkiewicz K., Ekscepta mazowieckie – geneza i zakres przedmiotowy, „Zeszyty Naukowe Filii UW w Białymstoku” 1988, z. 61, Prawo i Ekonomia, t. 14, s. 7–55.
Bukowska K., Tomasz Drezner. Polski romanista XVII wieku i jego znaczenie dla nauki prawa w Polsce, Warszawa 1960.
Dębski R., Typ czynu zabronionego [w:] R. Dębski (red.), System prawa karnego, t. 3: Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności, Warszawa 2017, s. 371–444.
Dunin K., Dawne mazowieckie prawo, Warszawa 1880.
Gąsiorowski A., Uchwały piotrkowskie i nowokorczyńskie roku 1468, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1968, t. 20, z. 2, s. 67–74.
Godek S., Prawo rzymskie w dawnej Rzeczypospolitej. Przegląd stanu badań, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2001, t. 53, z. 2, s. 27–84. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2001.2.2
Godek S., Spór o znaczenie prawa rzymskiego w dawnej Rzeczypospolitej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2002, t. 54, z. 1, s. 105–141. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2002.1.5
Górski K., Jurysdykcja karna sądu i urzędu grodzkiego krakowskiego w latach 1585–1620. Studium z dziejów staropolskiego wymiaru sprawiedliwości, Kraków 2021 [mps], https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/fd4ca436-29ce-4c68-bb46-0ff9b4af666f.
Handelsman M., Prawo karne w statutach Kazimierza Wielkiego, Warszawa 1909.
Herod P.E., Rozwój prawa mazowieckiego na tle przeobrażeń polityczno-ustrojowych Mazowsza do XVI wieku, Kraków 2016.
Hube R., Prawo polskie w 14-tym wieku. Ustawodawstwo Kazimierza Wielkiego, Warszawa 1891.
Hube R., Sądy, ich praktyka i stosunki prawne społeczeństwa w Polsce ku schyłkowi 14. wieku, Warszawa 1886.
Janicka D., Nauka o winie i karze w dziejach klasycznej szkoły prawa karnego w Niemczech w I połowie XIX wieku, Toruń 1998.
Janicka D., Prawo karne w trzech rewizjach prawa chełmińskiego z XVI wieku, Toruń 1992.
Klein E.F., Grundsätze des gemeinen deutschen und preussischen peinlichen Rechts, Halle 1796.
Kohl A., Schuld und Strafe in der Correctura statutorum et consuetudinum Regni Poloniae 1532, „Zeitschrift für vergleichende Rechtswissenschaft” 1911, t. 25, s. 1–66.
Kutrzeba S., Dawne polskie prawo sądowe w zarysie (I. Prawo karne. II. Postępek sądowy), Lwów–Warszawa–Kraków 1927.
Lepszy K., Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX w. [w:] J. Tandecki, K. Kopiński, Edytorstwo źródeł historycznych, Warszawa 2014, s. 359–384.
Lityński A., Przestępstwa polityczne w polskim prawie karnym XVI–XVIII wieku, Katowice 1976.
Maisel W., Poznańskie prawo karne do końca XVI wieku, Poznań 1963.
Makarewicz J., Polskie prawo karne. Część ogólna, Lwów–Warszawa 1919.
Malinowska I., Mikołaj Zalaszowski. Polski prawnik XVII stulecia na tle ówczesnej nauki prawa, Kraków 1960.
Mazurek A., Kształtowanie się prawnej ochrony miru domowego na ziemiach polskich [w:] M. Zemło (red.), Małe miasta. Dom polski w refleksji badawczej, Białystok–Dynów–Supraśl 2021, s. 183–205.
McAuley F., Canon Law and the End of the Ordeal, „Oxford Journal of Legal Studies” 2006, t. 26, nr 3, s. 473–513. DOI: https://doi.org/10.1093/ojls/gql015
Mikołajczyk M., Adama Żydowskiego uwagi o odpowiedzialności karnej lekarza. Z dziejów polskiej literatury prawniczej XVII wieku [w:] W. Uruszczak, P. Święcicka, A. Kremer (red.), Leges sapere. Studia i prace dedykowane Profesorowi Januszowi Sondlowi w pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Kraków 2008, s. 329–338.
Mikołajczyk M., Adama Żydowskiego uwagi o właściwości sądów duchownych i świeckich w sprawach o czary, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2015, t. 14, z. 2, s. 127–142. DOI: https://doi.org/10.15290/mhi.2015.14.02.07
Mikołajczyk M., De adulterio. Uwagi Adama Żydowskiego o karaniu cudzołóstwa [w:] S. Grodziski, D. Malec, A. Karabowicz, M. Stus (red.), Vetera novis augere. Studia i prace dedykowane Profesorowi Wacławowi Uruszczakowi, t. 2, Kraków 2010, s. 741–749.
Mikołajczyk M., Na drodze do powstania procesu mieszanego. Zmiany w polskim procesie karnym w latach 1764–1794, Katowice 1991.
Moniuszko A. O sejmach elekcyjnych na nowo. Książka Tomasza Kucharskiego, Sejmy elekcyjne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1632–1733. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2021 (ss. 433, ISBN: 978-83-7666-702-7), „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2025, t. 18, z. 1, s. 83–94. DOI: https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.005.21625
Mosdorf J., Materiały do życia i twórczości Melchiora Pudłowskiego, „Archiwum Literackie” 1972, t. 17, s. 19–34.
Mozgawa M., Wrzyszcz A., Prawnokarna ochrona miru domowego na ziemiach polskich, „Ius Novum” 2019, nr 2, s. 73–105.
Nowicka D., Uwagi na temat ukształtowania domum vi introire na gruncie sullańskiej lex Cornelia de iniuriis, „Opolskie Studia Administracyjno-Prawne” 2018, t. 16, nr 4(1), s. 9–27. DOI: https://doi.org/10.25167/osap.1201
Pennington K., The Fourth Lateran Council. Its Legislation, and the Development of Legal Procedure [w:] G. Melville, J. Helmrath (red.), The Fourth Lateran Council: Institutional Reform and Spiritual Renewal. Proceedings of the Conference Marking the Eight Hundredth Anniversary of the Council Organized by the Pontificio Comitato di Scienze Storiche (Rome, 15–17 October 2015), Affalterbach 2017, s. 41–54.
Rafacz J., Dawne polskie prawo sądowe w zarysie, Warszawa 1936.
Salmonowicz S., Prawo karne oświeconego absolutyzmu. Z dziejów kodyfikacji karnych przełomu XVIII/XIX w., Toruń 1966.
Salmonowicz S., Zdrójkowski Z., Uwagi o programie badań nad historią prawa karnego w Polsce, „Krakowskie Studia Prawnicze” 1981, r. XIV, s. 3–17.
Sondel J., Elementy romanistyczne w prawie karnym Polski przedrozbiorowej, „Prawo Kanoniczne” 1994, t. 37, s. 101–116. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1994.37.3-4.07
Szafrański W., Kodeks Stanisława Augusta, Poznań 2007.
Taubenschlag R., Prawo karne polskiego średniowiecza, Lwów 1934.
Uruszczak W., Korektura praw z 1532 roku. Studium historycznoprawne, t. 2, Warszawa–Kraków 1991.
Uruszczak W., Prejudykaty w Statutach Kazimierza Wielkiego – próba nowego spojrzenia. Szkic o technice ustawodawczej w czasach średniowiecza, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2023, nr 102, s. 161–181. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6069.102.16
Wrzyszcz A., Prawnokarna ochrona miru domowego na ziemiach polskich do pierwszych lat II Rzeczypospolitej [w:] M. Mozgawa (red.), Naruszenie miru domowego, Warszawa 2019, s. 17–37.
Zdrójkowski Z., „Praktyka kryminalna” Jakuba Czechowicza, jej źródła i system na tle rozwoju współczesnego prawa karnego zachodniej Europy, Toruń 1949.
Zdrójkowski Z., Teodor Ostrowski (1750–1802). Pisarz dawnego polskiego prawa sądowego, Warszawa 1956.
Zdrójkowski Z., Ziemskie prawo karne [w:] J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. 2: Od połowy XV wieku do r. 1795, Warszawa 1966, s. 327–379.
Zoll A., Art. 1 [w:] W. Wróbel, A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna, t. 1: Komentarz do art. 1–52, Warszawa 2016, s. 30–86.
Zoll A., Art. 193 [w:] W. Wróbel, A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, cz. 1: Komentarz do art. 117–211a, Warszawa 2017, s. 621–628.
Zoll A., Wróbel W., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2010.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Kacper Górski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.