Słowa kluczowe
prawo upadłościowe
niewypłacalność
ochrona wierzycieli
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 39
Liczba pobrań: 39
Abstrakt
Artykuł przedstawia ewolucję regulacji dotyczących potrącenia w polskim prawie upadłościowym na tle wpływów zagranicznych systemów prawnych, w szczególności prawa niemieckiego i austriackiego. Dokonano w nim analizy rozwiązań przyjętych w Kodeksie zobowiązań z 1933 r. oraz w dekrecie prezydenckim – ustawie o upadłości z 1934 r., które w znacznym stopniu zachowały swoją treść w obecnych ramach prawnych wynikających z Kodeksu cywilnego i ustawy o upadłości. Ponadto przedstawiono genezę regulacji dotyczących potrącenia w postępowaniu upadłościowym w kontekście prawa zobowiązań, analizując zarówno warunki dopuszczalności potrącenia, jak i wyjątki, które je wykluczają. Autor twierdzi, że instytucja potrącenia – mimo licznych zmian w otoczeniu normatywnym i funkcjach postępowania upadłościowego – zachowała swoje pierwotne znaczenie jako mechanizm ochrony interesów wierzycieli i upadłego dłużnika.
Bibliografia
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 651).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowem (Dz.U. Nr 93, poz. 836).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. Nr 93, poz. 834).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.).
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.).
Wyrok SA w Poznaniu z dnia 28 września 1995 r. (I ACr 246/95), PG 1996 nr 7, Lex nr 24448, Legalis nr 33806.
Wyrok SN z dnia 20 lutego 1997 r. (I CKN 3/97), OSNC 1997 nr 8, poz. 109, Lex nr 29881, Legalis nr 30717.
Wyrok SN z dnia 26 listopada 2004 r. (V CK 260/04), Lex nr 483302, Legalis nr 24334.
Wyrok SN z dnia 14 grudnia 2004 r. (II CK 263/04), Lex nr 277871, Legalis nr 83613.
Wyrok SN z dnia 8 grudnia 2005 r. (II CK 295/05), Lex nr 1109490, Legalis nr 173832.
Wyrok SN z dnia 17 września 2009 r. (IV CSK 144/09), Biuletyn SN 2010 nr 1, Lex nr 564977, Legalis nr 188458.
Wyrok SN z dnia 14 stycznia 2021 r. (I CSKP 10/21), OSNC 2022 nr 1, poz. 4, Lex nr 3159642, Legalis nr 2555752.
1. Ordynacja konkursowa 2. Ordynacja ugodowa i 3. Ordynacja zaczepna z dnia 14. grudnia 1914 l. 337 dpp., Lwów 1927.
Adamus R., Upadłość a zobowiązania cywilnoprawne, Warszawa 2013.
Adamus R., Zarys ogólny historii prawa upadłościowego w Polsce [w:] E. Kozerska, M. Maciejewski, P. Stec (red.), Historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, nuntia vetustatis. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Włodzimierzowi Kaczorowskiemu, Opole 2015, s. 609–626.
Allerhand M., Kodeks handlowy. Komentarz, Lwów 1935.
Allerhand M., Prawo upadłościowe. Prawo o postępowaniu układowem. Komentarz, Warszawa 1937.
Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2009.
Baszak Ł., Znaczenie francuskiego kodeksu handlowego z 1807 r. na ziemiach polskich [w:] D. Nowicka (red.), Handel w dziejach państwa i prawa, Wrocław 2021, s. 149–164.
Bekerman J., Czy kodeks, czy nowele?, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1920, nr 7, s. 49–50.
Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Buber O., Polskie prawo upadłościowe, Warszawa 1936.
Codex Napoleona z przypisami. Xiąg trzy, Warszawa 1810.
Dajczak W., Kodeks zobowiązań jako lekcja metody prawnoporównawczej, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2014, z. 4, s. 829–854.
Domański L., System kodeksu zobowiązań, „Nowy Kodeks Zobowiązań” 1934, nr 4, s. 13–16.
Falkowska A.M., Wpływ praw obcych na kodeks zobowiązań z 1933 roku na podstawie wybranych instytucji prawa obligacyjnego, „Zeszyty Prawnicze TBSP UJ” 2005, nr 13, s. 79–88.
Fenichel Z., Polskie prawo upadłościowe a austryjacka ordynacja konkursowa, „Polski Proces Cywilny” 1934, nr 23, s. 719–728.
Fenichel Z., Potrącenie w prawie polskiem, „Nowy Kodeks Zobowiązań” 1934, nr 36, s. 125–128.
Fenichel Z., Uwagi do projektu ustawy upadłościowej, „Polski Proces Cywilny”, 1934, nr 13, s. 399–407.
Fierich F.K., Rzut oka na najważniejsze zadania prac kodyfikacyjnych, „Przegląd Prawa i Administracji” 1919, s. 279–297.
Fierich X., Komisja Kodyfikacyjna w Rzeczpospolitej Polskiej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1925, z 3, s. 655–665.
Gawlas W., Jonsik W., Prawo upadłościowe wraz z przepisami wprowadzającemi prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowem z komentarzem, Poznań 1935.
Gil I., Ponadczasowość regulacji prawnych dotyczących niewypłacalności, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2021, t. 43, nr 4, s. 241–251. DOI: https://doi.org/10.19195/2300-7249.43.4.19
Górnicki L., Pogranicza systemów prawnych, w szczególności pozaborowych, w pracach nad kodyfikacjami prawa cywilnego i handlowego w II RP, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2017, nr 3799, s. 129–167. DOI: https://doi.org/10.19195/0524-4544.324.7
Grodziski S., Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1981, t. 33, nr 1, s. 47–81.
Horosz P., Prawo upadłościowe i prawo restrukturyzacyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2023.
Jakubecki A., Zedler F., Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2011.
Jędrejek G., Polski kodeks zobowiązań z 1933 r. Powstanie, źródła, znaczenie dla europejskiego prawa obligacyjnego, „Roczniki Nauk Prawnych” 2001, t. 11, nr 1, s. 47–68.
Konkursordnung für das Deutsche Reich vom 10. Februar 1877, München–Berlin 1911.
Korzonek J., Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowem. Komentarz, Kraków 1935.
Korzonek J., Rosenbüth I., Kodeks zobowiązań. Komentarz, Kraków 1936.
Kruczalak-Jankowska J., Machnikowska A., Maśnicka M., Działalność sądów w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych: bariery funkcjonowania i instrumenty poprawy systemu upadłościowego w Polsce, Gdańsk 2019.
Kuglarz P., Nowa szansa dla polskiego i europejskiego prawa upadłościowego – dyrektywa UE o restrukturyzacji zapobiegawczej, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2020, nr 2 (20), s. 153–158.
Kuglarz P., Kaliński M., Propozycja Dyrektywy harmonizującej niektóre aspekty prawa upadłościowego – czy Polskę czeka kolejna rewolucja w przepisach, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2023, nr 1 (31), s. 105–110.
Landfermann H.-G., Najważniejsze problemy reformy niemieckiego prawa o niewypłacalności [w:] J. Brol (red.), Niemieckie prawo insolwencyjne, Warszawa 1996, s. 12–28.
Litauer, J., Maurycy Allerhand jako kodyfikator, „Głos Prawa” 1938, nr 6–8, s. 323–326.
Lityński A., Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2013.
Longchamps de Bérier R., Polskie Prawo Cywilne. Podręcznik systematyczny, t. III: Zobowiązania, Lwów 1938.
Longchamps de Bérier R., Uzasadnienie projektu Kodeksu zobowiązań. Art. 239–293, Warszawa 1936.
Longchamps de Bérier R., Zasady kodeksu zobowiązań, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1934, nr 1, s. 77–93.
Longchamps de Bérier R., Zjednoczenie prawa obligacyjnego w państwach słowiańskich, „Przegląd Prawa i Administracji” 1933, z. 58, s. 167–178.
Makiłła D., Historia prawa w Polsce, Warszawa 2019.
Mazurek I., Specyfika prac Komisji Kodyfikacyjnej w procesie unifikacji prawa w II Rzeczpospolitej, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 23, s. 125–136.
Mrówczyński M., Uczestnicy postępowania upadłościowego, Warszawa 2019.
Mróz T., Kodeks zobowiązań – podstawa ciągłości i trwałości instytucji prawa cywilnego (w szczególności obligacyjnego) w Polsce, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2024, nr 23(2), s. 105–127. DOI: https://doi.org/10.15290/mhi.2024.23.02.04
Nancka G., Próba wykorzystania prawa rzymskiego w międzywojennej kodyfikacji prawa cywilnego? Ignacy Koschembahr-Łyskowski i „Koncepcja podstawowa prawa zobowiązań”, „Zeszyty Prawnicze” 2022, nr 22(4), s. 111–134. DOI: https://doi.org/10.21697/zp.2022.22.4.06
Niemiecki Kodeks Cywilny obowiązujący od 1. stycznia 1900, Bytom 1900.
Osajda K., Borysiak W. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2024.
Pogonowski P., Potrącenie w prawie upadłościowym. Wybrane problemy nowej regulacji na tle dotychczasowego orzecznictwa i poglądów doktryny, „Prawo Spółek” 2004, nr 3, s. 35–44.
Pyziak-Szafnicka M., Potrącenie w prawie cywilnym, Kraków 2002.
Radwan A., Integracyjny wymiar życia i dzieła Maurycego Allerhanda – w 140. rocznicę urodzin Profesora, „Czasopismo Kwartalne Całego Prawa Handlowego, Upadłościowego oraz Rynku Kapitałowego” 2008, nr 2(4), s. 311–316.
Radwański Z., Kształtowanie się polskiego systemu prawnego w pierwszych latach II Rzeczypospolitej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1969, t. 21, z. 1, s. 31–48.
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2018.
Redzik, A., Maurycy Allerhand (1868–1942), „Głos Prawa – Przegląd Prawniczy Allerhanda” 2018, t. 1, nr 1–2, s. 144–155.
Stein E., Thaler A., Bulwa D., Prawo upadłościowe i Prawo układowe, Kraków 1935.
Stelmachowski B., Polskie prawo upadłościowe a niemiecka ordynacja konkursowa ziem zachodnich, „Polski Proces Cywilny” 1935, nr 5–8, s. 129–142.
Stelmachowski B., Prawo upadłościowe ziem zachodnich, Poznań 1932.
Szponder R., Geneza przepisów części ogólnej polskiego kodeksu zobowiązań z 1933 r. (rozprawa doktorska), Uniwersytet Jagielloński, 2020.
Till E., Polskie prawo zobowiązań (Część ogólna). Projekt wstępny z motywami, Lwów 1923.
Till E., Zasady materyalnego prawa konkursowego austriackiego, Lwów 1910.
Trammer J., Ustawa konkursowa wraz z innemi ustawa i rozporządzeniami odnoszącemi się do prawa konkursowego, orzeczeniami Sądu Najwyższego i objaśnieniami, Kraków 1904.
Trammer J., W sprawie reformy prawa upadłościowego, „Przegląd Notarjalny” 1924, nr 4, s. 53–77.
Uzasadnienie projektu Prawa upadłościowego i naprawczego, Warszawa 2002.
Uzasadnienie projektu Prawa upadłościowego, Warszawa 1935.
Wilmowski G. v., Deutsche Reichs-Konkursordnung, Berlin 1881.
Witosz A.J., Witosz A., Pojęcia ogólne i zasady prawa upadłościowego [w:] A. Hrycaj, A. Jakubecki, A. Witosz (red.), System Prawa Handlowego, t. 6: Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, Warszawa 2020, s. 658–685.
Wróblewski S., Powszechny Austriacki Kodeks Cywilny z uzupełniającemi ustawami i rozporządzeniami objaśniony orzeczeniami Sądu Najwyższego przez prof. dra St. Wróblewskiego. Część pierwsza (§§ 938–1502), Kraków 1918.
Wydmański W., Niemiecki kodeks cywilny w pracach Komisji Kodyfikacyjnej nad Kodeksem zobowiązań z 1933 r., „Miscellanea Historico-Iuridica” 2021, t. 20, nr 1, s. 27–51. DOI: https://doi.org/10.15290/mhi.2021.20.01.02
Zimmerman P., Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2024.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Kempiński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.