Legal battles over the (non-)punishment of an officer for a duel in the Second Polish Republic: The case of Lieutenant Colonel Zygmunt Dzwonkowski, 1924/1925
Journal cover Czasopismo Prawno-Historyczne, volume 78, no. 1, year 2026
PDF (Język Polski)

Keywords

duel
officer’s honour
military justice
Lt. Col. Dzwonkowski

How to Cite

Kulka, G. (2026). Legal battles over the (non-)punishment of an officer for a duel in the Second Polish Republic: The case of Lieutenant Colonel Zygmunt Dzwonkowski, 1924/1925. Czasopismo Prawno-Historyczne, 78(1), 95–113. https://doi.org/10.14746/cph.2026.1.6

Number of views: 0


Number of downloads: 0

Abstract

For a Polish Army officer in the Second Polish Republic, duelling always gave rise to a moral dilemma: whether to stand on the field of honour, weapon in hand, or to refuse to participate in such a ‘meeting’ and thus risk expulsion from the officer corps. The article, drawing on previously undisclosed archival materials held in the Central Military Archives at the Military Historical Office in Warsaw, presents the case of Lt. Col. Dzwonkowski in the context of the (non-)punishment of Polish Army officers for duelling, which was a matter of debate within the military judicial corps. This issue even reached the military justice system, which, in considering the case of Lt. Col. Zygmunt Dzwonkowski’s 1924 duel, entered into a judicial dispute. This was primarily due to the different approaches to the duelling of a Polish Army officer taken by the prosecutor’s office, which strictly adhered to the regulations, and the judges, who always ruled in the accused’s favour. The court case, or rather three trials of Lt. Col. Dzwonkowski, became a platform (unprecedented in the history of Polish military justice in the Second Polish Republic) for a dispute over the (non-)punishment of an officer who, in defence of honour, sought satisfaction with a gun in his hand. The final decision was made only by the President of the Republic of Poland, who exercised his power of pardon in favour of Lt. Col. Dzwonkowski, thereby effectively bringing the matter to a close.

https://doi.org/10.14746/cph.2026.1.6
PDF (Język Polski)

References

Centralne Archiwum Wojskowe przy Wojskowym Biurze Historycznym w Warszawie, Sprawy Sądów i Prokuratur Wojskowych, sygn. I.351.33.39.

Kodeks Karny z 1903 r. Z uwzględnieniem zmian i uzupełnień obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej w dn. 1 V 1921 r. Ministerstwo Sprawiedliwości, 1922.

Oficerskie sprawy honorowe, sądowo-karne i dyscyplinarne. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych 1922, nr 4, poz. 77.

Ustawa z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich. Dz.U. RP 1922, nr 32, poz. 256.

Boziewicz, Władysław. Polski kodeks honorowy. Nakładem Księgarni J. Czerneckiego, wyd. piąte.

Gumiński, Jan. Powszechny kodeks honorowy. Nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1930.

Naczelnictwo Związku Harcerstwa Polskiego. Harcerski Kodeks Honorowy. Nakład Księgarni św. Wojciecha, 1925.

Statut Oficerskich Sądów Honorowych w Wojsku Polskiem. Księgarnia Wojskowa, 1919.

Adamkiewicz, Marek. Z dziejów etosu Wojska. Bellona, 1997.

Daniec, Józef. „Karalność pojedynku w obowiązującem ustawodawstwie karnem”. Wojskowy Przegląd Prawniczy 1 (1928): 5–11.

Dzwonkowski, Władysław. „Endecka „niepodległość” w świetle dokumentów”, Robotnik 30 nr 54 (1924): 2.

Golec, Michał. Pojedynki w Polsce. Bellona, 2011.

Janta-Półczyński, Władysław. Pojedynek czy sąd honorowy? Drukarnia Bernarda Milskiego, 1906.

Kaczmarczyk-Kłak, Katarzyna. Prawo łaski w Polsce na tle porównawczym. Dawniej i współcześnie. Mitel, 2013.

Kruszyński, Bartosz. Kariery oficerów II Rzeczypospolitej. Rebis, 2011.

Kulka, Grzegorz. Zatarg honorowy z udziałem oficera Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej. LTW, 2025.

Kulka, Grzegorz, i Banaszak Bogusław. „Obrona oficerskiego honoru czy zwykłe zabójstwo? Kontrowersje i dyskusja wokół wybranych orzeczeń wojskowego sądownictwa w II Rzeczypospolitej (do 1926 r.)”. W: Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwiązania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariuszowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. Krzysztof Skotnicki, Konrad Składowski i Anna Michalak. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016.

„Manja pojedynków w Polsce”. Express Wieczorny Ilustrowany [Łódź] 2, nr 64 (1924).

Mikuła, Wojciech. „Geneza kodeksów honorowych”. W: Kodeksy honorowe. Między tradycją a współczesnością, red. Marek Adamkiewicz. Wydawnictwo Oddział Edukacji Obywatelskiej, 1999.

Milewski, Stanisław. Ciemne sprawy międzywojnia. Iskry, 2002.

Morawski, Marian. Podstawy etyki i prawa. Wydawnictwo Księży Jezuitów, 1930.

N.[owaczyński], A.[dolf], „Który to Wł. Dzwonkowski?”. Myśl Narodowa 4, nr 9 (1924): 7–8.

Ossowski, Szymon. „Instytucja pojedynku w prawie karnym Drugiej Rzeczypospolitej”. Czasopismo Prawno-Historyczne 55, z. 1 (2003): 357–378.

„O pojedynek między ppłk. s.g. Dzwonkowskim a red. A. Nowaczyńskim”. Polska Zbrojna 4, nr 270 (1924): 4.

„Prawo i Sąd”. Rzeczpospolita 5, nr 270 (1924): 6.

Rawicz, Jerzy. Do pierwszej krwi. Czytelnik, 1974.

Satysfakcja honorowa w życiu i w prawie (odczyt Marjana Niedzielskiego). Księgarnia F. Hoesicka, 1929.

Szyndler, Bartłomiej. Pojedynki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987.

Tarczyński, Andrzej. Kodeks i pistolet. O niektórych przejawach honoru w międzywojennej Polsce. Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy, 1997.

Wróblewski, Bronisław. „Cześć, godność, honor”. Rocznik Prawniczy Wileński 8 (1936): 1–51.

„Znowu pojedynek”. Echo Warszawskie 1, nr 55 (1924): 4.