Powiat w Polsce późnośredniowiecznej

Abstrakt

Badania nad organizacją terytorialną Polski późnośredniowiecznej nie były dotąd przedmiotem większego zainteresowania. Przypisywać się to zwykło także temu, że dla wcześniejszego średniowiecza istnieje łatwo dostępna baza w postaci wydawnictw źródłowych, dla XV stulecia natomiast należy sięgać do materiałów zawartych w rękopiśmiennych księgach sądowych, które, stanowiąc pomieszanie wszelkich materii, nie są często — na dodatek — łatwo czytelne, co wpływa ograniczająco na badania. Taki pogląd wypowiada w szczególności młody mediewista poznański Antoni Gąsiorowski, którego praca Powiat w Wielkopolsce XIV–XVI wieku posłużyła za punkt wyjścia niniejszych rozważań. Dlatego też A. Gąsiorowski oparł się wyłącznie na źródłach drukowanych, a w szczególności na wydanych przez Lekszyckiego wielkopolskich grodzkich księgach sądowych, aktach sejmikowych poznańskich i kaliskich W. Dworzaczka oraz na Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolskim — głównie jednak potraktował swoją pracę jako próbę syntezy opartej na obszernej literaturze, która posłużyła Autorowi jako punkt wyjścia dla sformułowania szeregu nowych poglądów. Znamionuje je, na ogół biorąc, oryginalność, nieraz przenikliwość badawcza. Niezależnie jednak od tego właściwe, analityczne i oparte na archiwaliach zbadanie powstania i ukształtowania się powiatu wielkopolskiego — a ściślej i polskiego w ogóle — pozostaje jeszcze do wykonania.