Odpowiedzialność karna za przestępstwa wojenne. Ewolucja zasad do czasów II wojny światowej

Abstrakt

I. Pojedynek i samoobrona. II. Początki i rozwój kodyfikacji karno-wojskowych. III. Kodeks karny Rzeszy Niemieckiej z 1872 r. IV. Prawo międzynarodowe: znaczenie Traktatu Wersalskiego (art. 227-228).

Artykuł ten nie pretenduje do wyczerpania sprawy ani nie rości sobie pretensji by opisać proces tworzenia się i przekształcania się instytucji prawnych, przebiegający zresztą przez całe stulecia. Są to w istocie uwagi o „prehistorii” tych norm i instytucji prawa karnego, które nazwano umownie „prawem norymberskim” — od nazwy procesu przeciwko głównym zbrodniarzom wojennym Trzeciej Rzeszy, który toczył się na podstawie odpowiednich przepisów materialnych i zgodnie z daną procedurą. Wcześniej jednak wytworzyły się zasady ograniczające postępowanie w czasie wojny: wobec przeciwnika w polu i wobec istot ludzkich, które znalazły się w zasięgu zbiorowej i zorganizowanej przemocy. W naszych rozważaniach ważne są jedynie ograniczenia prawne z zakresu prawa karnego — obojętnie czy odpowiedzialność ustanawiały prawa wewnętrzne, czy były to próby realizowane przez społeczność międzynarodową. W każdym razie obracamy się w sferze prawa karnego. Prawnomiędzynarodowe próby ograniczenia bądź eliminacji wojny to osobne zagadnienie, jakkolwiek styka się co krok z naszym tematem.