Tocqueville pośród moralistów politycznych Francji pierwszej połowy XIX wieku

Abstrakt

„Nie było takiego sukcesu od Monteskiusza”. „Dzieło Tocqueville’a przeszło wiek temu napisane służy do dziś jako przewodnik praktyczny burżuazji i jej lokajom: w walce przeciwko prawdziwej demokracji ludowej”. „Tocqueville podjął trud odkrycia na swoje konto tego, co zostało znalezione przed nim”. To trzy jakże różne opinie o sławnym dziele Alexego de Tocqueville’a De la Démocratie en Amérique. Pierwsza z nich to opinia RoyerCollarda, najwybitniejszego z doktrynerów francuskich. Drugą mułował Alpatov jako opinię nauki marksistowskiej. Trzecia należy do Charles de Remusat , pisarza z kręgu także doktrynerów francuskich, współczesnych Tocqueville’owi. Dwie pierwsze wyrażają przede wszystkim zaangażowanie, pozytywne lub negatywne, jako akcent dominujący w sposobie zareagowania na wartość i znaczenie dzieła Alexego de Tocqueville. Opinia trzecia jest sceptyczna, wyważająca niejako proporcje pomiędzy tym, co należne samemu autorowi dzieła wybitnego, a tym co autor ten zawdzięcza inspiracjom swej epoki, pisarzom tej epoki i spostrzeżeniom, tudzież obserwacjom tyczącym zjawiska demokracji — już istniejącym — i przed Tocqueville’em określonym lub nawet zdefiniowanym.