Materiały z badań nad komentarzem zawartym w Najstarszym zwodzie prawa polskiego

Abstrakt

Słowo od wydawcy [Z papierów po Zmarłym przygotował do druku Krzysztof Goźdź-Raszkowski]. I. Wstęp. II. Forma komentarza. III. Treść komentarza. 1. Wyjaśnienia historyczno-prawne. 2. Wyjaśnienia ogólne. 3. Wyjaśnienia motywacyjne i teleologiczne. 4. Uwagi o zwyczajach lokalnych. 5. Uwagi ukazujące praktykę sądów. 6. Uwagi porównawcze. IV. Zakończenie.

W papierach pozostałych po śmierci prof. dr. Henryka Grajewskiego zachował się zarys projektowanego przezeń studium o Najstarszym zwodzie prawa polskiego [Znajdują się one w posiadaniu prof. dr habil. Ireny Grajewskiej]. Ten doniosły dla historii naszego prawa temat badań ujął autor z ciekawego i dotychczas prawie nie dostrzeganego punktu widzenia. Interesują go mianowicie rozsiane w tekście zabytku wyjaśnienia do zawartych tam przepisów oraz za wyjątkiem przedmowy, wszystkie inne fragmenty źródła, które wyraźnie nie stanowią normy prawnej. Uwagi, jakie przedwcześnie zmarły uczony poświęcił tak rozumianemu komentarzowi do NZ kryją w sobie niejedną cenną myśl. Wszakże niektóre sformułowania mają charakter wybitnie dyskusyjny. Z pewnością przeto niniejsza publikacja pobudzi, z pożytkiem dla nauki, badaczy do dalszych dociekań.

Swojej pracy nad NZ autor nie dokończył. W dostarczonych nam materiałach znajduje się szereg szkiców o różnym stanie zaawansowania, zgrupowanych według prowizorycznie nakreślonego planu [Wypada podkreślić, że luźne kartki rękopisu poddała wstępnemu opracowaniu prof. dr habil. Irena Grajewska. W tej właśnie redakcji został on nam udostępniony i stanowił podstawę dla przygotowania niniejszej publikacji]. Niektóre fragmenty pozostawił uczony w pierwszej fazie pisania. Oczywistym jest przeto, iż pewne problemy zostały tam tylko zasygnalizowane a inne — przeciwnie — ginęły w obszernych dygresjach. Były wszakże i takie partie tekstu, które zawierały jedynie skrzętnie odnotowane, lecz czasem tylko luźno powiązane ze sobą uwagi, jakie nasunęły się autorowi w toku badań nad poszczególnymi artykułami NZ. Analiza tekstu uwidoczniła również, iż starania o finezję stylu, tak charakterystyczną dla swej twórczości, pozostawił uczony — ze zrozumiałych względów — do redakcji późniejszej.