Kilka uwag o radzie koronnej w Polsce w XV w.

Abstrakt

Termin „rada” używany jest w późnym średniowieczu na oznaczenie dwojakiego rodzaju instytucji społecznych: 1) rady dostojników i 2) rady ścisłej.

1) Rada dostojników obejmowała najwyższych feudałów i dygnitarzy. W Polsce powstała w XIV w.; w jej skład wchodzili — jak wiadomo — biskupi, wojewodowie i kasztelanowie, ministrowie zajmowali dalsze miejsca. W Anglii była to w XIII w. rada, która przekazywała  petycje i skargi do odnośnych dykasterii, sądów czy osób. Great Council baronów mógł być przez króla pomijany i miał tylko doradcze funkcje. Zbierał się od 1252 r. równocześnie z terminami sądowymi. We Francji wielka rada w XIV w. uległa ograniczeniu — za Filipa V powstała  „ścisła rada” z 24 parów, później skład rady był płynny. Czasem byli to wszyscy urzędnicy i baronowie, albo ich delegacja albo najbliżsi doradcy króla.

2) Rada ścisła, tajna, nadworna składała się z osób powołanych przez panującego. W Niemczech poszczególni książęta powoływali rady ścisłe, złożone z dwóch kategorii radców: szlachty i prawników, zwykle mieszczan z pochodzenia, mających święcenia duchowne lub nie. Byli oni zaprzysiężeni i płatni. Taka sama rada złożona z prawników istniała we Francji i w państwie burgundzkim w XV w.: osobna dla Niderlandów i osobna dla Burgundii i ziem należących do królestwa Francji, ale nie stanowiących części sukcesji niderlandzkiej.