O charakterze gospodarki chłopskiej w Polsce XVIII w. Charakter „wyżywieniowy” czy produkcja towarowa?

Abstrakt

Czystej gospodarki samowyżywieniowej (subsistence), w której rodzina chłopska żyłaby ekonomicznie izolowana od świata, produkując tylko to co potrzebne dla własnej konsumpcji i dla reprodukcji zdolności produkcyjnych gospodarstwa, a konsumując jedynie to, co wyprodukowała — nie zna historia. Jest to konstrukcja umysłowa, użyteczna dla analizy, granica do której w pewnych przypadkach zmierza stan rzeczy nigdy do niej faktycznie nie dochodząc — nie zaś empirycznie stwierdzalna rzeczywistość.

Poświęcając niniejszy artykuł zagadnieniom gospodarki samowyżywieniowej na wsi polskiej w czasach nowożytnych, głównie w XVIII w., mamy na myśli właśnie ową granicę. Lecz nie tylko. Mamy również na myśli wyczuwalną w działaniach ekonomicznych dworu tendencję do zepchnięcia gospodarstw chłopskich do poziomu owej granicy. Mamy również na myśli widoczną w działaniach ekonomicznych chłopa hierarchię celów, w której cele związane z autokonsumpcją dominują nad celami rynkowymi. Mamy wreszcie na myśli fakt, iż w pewnych sytuacjach (lata nieurodzaju) gospodarstwo chłopskie może na pewien czas (prawda że na pewien czas tylko) schować się jak ślimak do skorupy i zaniechać w ogóle stosunków rynkowych. Innymi słowy — przejściowo dojść faktycznie do owej granicy.