Rządy francuskie w Ilirii. Przykład nieudanej recepcji obcych instytucji

Abstrakt

Przyspieszony rytm przemian społecznych jest znamieniem czasów dzisiejszych. Kraje rozwijające się zgłaszają pilną pretensję do uczestnictwa w postępie społecznym, ekonomicznym i technicznym, sięgając niejednokrotnie do wypracowanych w krajach wysoko rozwiniętych wzorców rozwiązywania problemów z postępem tym związanych. Stąd też zagadnienia recepcji prawa i instytucji nabierają nowego znaczenia, a badania historyczne w tej dziedzinie zyskują walor aktualności. Badania historyczne recepcji obcych instytucji i obcego prawa w przeszłości, analiza warunków, w jakich dokonywał się proces recepcji oraz wywołanych przez nią lub towarzyszących jej zjawisk mogą przyczynić się do uchwycenia pewnych prawidłowości i ograniczeń, których znajomość byłaby zapewne z pożytkiem dla sterowania współczesnymi procesami recepcji oraz ich optymalizacji.

Doba napoleońska stanowi bogate pole badawcze dla historii recepcji. Podjęto wszakże podówczas próby zaszczepienia zasad burżuazyjnego ustroju państwowego i prawnego w podbitych i uzależnionych od Francji krajach, znajdujących się na bardzo różnym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego oraz w odmiennie ukształtowanych warunkach strukturalnych. Prowincje Iliryjskie stanowią pod tym względem przykład szczególnie interesujący mimo krótkiego czasu ich istnienia. Nowoczesne instytucje francuskie wprowadzone zostały bowiem w kraju o dominujących strukturach społecznych i gospodarczych, w pełni jeszcze feudalnych. Tak było w każdym razie na przeważającej części obszarów, które weszły w skład Prowincji Iliryjskich, a które cechowało skądinąd znaczne zróżnicowanie pod względem stopnia rozwoju. Późne i ograniczone co do zakresu wprowadzenie kodeksu Napoleona sprawia, że wdzięczniejszym polem dla przeprowadzenia analizy recepcji w Ilirii jest problematyka administracji. W Prowincjach Iliryjskich, zacofanych pod względem stopnia rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturalnego, wprowadzony został, dokładnie wzorowany na francuskim — nowoczesny, scentralizowany i biurokratyczny system administracji francuskiej.