Moment ustanowienia kognitora nadal dyskusyjny

Abstrakt

W pracy na temat przelewu wierzytelności w prawie rzymskim (Przelew wierzytelności w prawie rzymskim, Poznań 1969) Władysław Rozwadowski poruszył kwestię najwcześniejszego momentu ustanowienia kognitora, przy czym jak sam stwierdził1, zajął się nią raczej marginesowo. W publikacji pt. Ustanowienie kognitora w rzymskim procesie klasycznym (CPH XXIV, z. 2, 1972, s. 1-18) starałam się ustalić najwcześniejszy moment ustanowienia kognitora. Na podstawie analizy źródeł doszłam do wniosków odmiennych od reprezentowanych przez W. Rozwadowskiego, ponieważ stwierdziłam, iż kognitor mógł być ustanowiony nie dla procesu mającego toczyć się w odległej przyszłości, przed powstaniem po stronie cesjonariusza roszczenia procesowego wobec dłużnika, a jedynie dla istniejącego już procesu, najwcześniej w momencie in ius vocatio — pierwszej czynności procesowej.