Sejm piotrkowski 26 XII 1524 — 23 II 1525. (Próba analizy problematyki obrad)

Abstrakt

Wysoka ocena, jaką wydali potomni o okresie panowania Zygmunta Starego spotkała się z dość ostrym atakiem historiografii polskiej w dobie pozytywistycznej. Przed krytyką ostała się bodajże jedynie kulturalna działalność króla, a ostatnio znów bardzo silnie podkreślono zasługi Zygmunta Starego w odbudowie domeny królewskiej w Polsce1. Najwięcej kontrowersji budzi jednakże ocena politycznej działalności tego władcy, a między innymi jego stosunku do rodzącego się ruchu egzekucyjnego. Sam ruch egzekucyjny należałoby zaś rozpatrywać — w warunkach ówczesnego rozwoju państwowości — głównie pod kątem jego wkładu w umocnienie władzy wykonawczej i to niezależnie od klasowej oceny tych czy innych faktów i zjawisk. [...]

Tymczasem Władysław Pociecha dopatrzył się w polityce Zygmunta Starego w latach 1520-1530 wielkiego zwrotu. Pod wpływem Bony król miał się oprzeć na stronnictwie szlacheckim i cały ruch opozycji szlacheckiej, zwany ruchem egzekucyjnym, pokierować po linii interesów państwa. Punkt zwrotny wyznaczał zimowy sejm piotrkowski 1524/25 r., którego obrady pod wrażeniem najazdu turecko-tatarskiego przejęte były innym duchem niż poprzednie. W jednym z rękopisów kórnickich znajduje się nie wykorzystana dotychczas krótka relacja o tym sejmie, pióra Piotra Tomickiego, współtwórcy ówczesnej polityki królewskiej. Analiza tej relacji, przy uwzględnieniu innych źródeł, pozwala na bliższe przyjrzenie się przez pryzmat obrad sejmowych układowi sił politycznych z okresu kształtującego się ruchu egzekucyjnego i na ewentualną weryfikację tezy Władysława Pociechy.