O sytuacji prawnej protestantów w Polsce (XVI-XVIII w.)

Abstrakt

U progu II Rzeczypospolitej, inaugurując okres intensywnych badań nad dziejami polskiej reformacji pisał Aleksander Brückner: „Meteorem wypłynęło różnowierstwo na widnokręgu, aby powoli zagasnąć”. Jest rzeczą niewątpliwie zaskakującą, iż tak istotne i ciekawe problemy prawne współżycia wielu wyznań (jeszcze i przed reformacją) w Rzeczypospolitej szlacheckiej pozostały całkowicie niemal na marginesie badań historycznoprawnych. Uwagi niniejsze powstały w związku z przygotowaniami do uczczenia jubileuszu 400-lecia Konfederacji Warszawskiej roku 1573 i mają na celu zarówno wprowadzenie do problematyki badań nad dziejami prawnymi wyznań protestanckich w dawnej Polsce, jak i zwrócenie uwagi na konieczność podjęcia odpowiednich prac w tym zakresie. Panująca faktycznie, a następnie i prawnie — tolerancja religijna w państwie polsko-litewskim była zjawiskiem niezwykłym w skali ogólnoeuropejskiej i jej dzieje we wszystkich aspektach zasługują na zbadanie.