Keywords
Second Polish Republic
Political Department
state security
How to Cite
Number of views: 0
Number of downloads: 0
Abstract
The Ministry of Internal Affairs in the Second Polish Republic was a key ministry responsible for, among other things, monitoring public sentiment, controlling the activity of political parties, cooperating with local administrations, and combating anti-state activity. Its responsibilities also included surveillance of the political opposition and press censorship. These tasks were primarily handled by the Political Department, which was granted special powers in this regard after the May Coup (1926). The importance of the Ministry of Internal Affairs, as well as the Political Department itself, for the government of the time is undeniable. Despite their significant role and assigned responsibilities, as presented in this study, no monograph has yet been written on this topic. Research conducted in the Central Archives of Modern Records in Warsaw revealed numerous archival sources on the subject that have not been studied in detail. The article aims to identify the main research issues to be addressed in detail in the forthcoming monograph. These include the influence and operating methods of the Political Department in terms of social and political control, its cooperation with and pressure on the security services, and its assessment as a professional tool for achieving political goals by the Sanation camp. The Political Department was undoubtedly a key element in the structure of the Ministry of Internal Affairs. The presented text also demonstrates the complexity and ambiguity of the assessment of the Department’s activities: on the one hand, it was a stabilising element of the state, and on the other, a tool for restricting political freedoms, especially after 1926. Clarifying these issues may further deepen our understanding of the functioning of the Ministry of Internal Affairs and its subordinate institutions in the Second Polish Republic.
References
Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Departament Polityczny: 41, 927, 962, 973, 975, 984, 1000, 1017, 1018, 1019, 1020, 1021, 1077, 1222.
Dekret Rady Regencyjnej z dnia 3 stycznia 1918 r. o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem. Dz.U. 1918, nr 1, poz. 1.
Okólnik Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 czerwca 1919 r. Dz.Urz. MSW. 1919, nr 37, poz. 484.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 1926 r. w sprawie statutu organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. M.P. 1926, nr 158, poz. 459.
Statut organizacyjny MSW z dnia 1 kwietnia 1921 r. M.P. 1921, nr 74, poz. 115.
Statut organizacyjny MSW z dnia 12 lipca 1923 r. M.P. 1923, nr 172, poz. 218.
Statut organizacyjny MSW z dnia 3 marca 1924 r. M.P. 1924, nr 61, poz. 172.
Statut organizacyjny MSW z dnia 15 lipca 1926 r. M.P. 1926, nr 158, poz. 459.
Statut organizacyjny MSW z dnia 25 września 1931 r. M.P. 1931, nr 229, poz. 313.
Statut organizacyjny MSW z dnia 25 czerwca 1932 r. M.P. 1932, nr 148, poz. 182.
Chojnowski, Andrzej. Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939. Wydawnictwo Ossolineum, 1979.
Dąbrowski, Adam Grzegorz. Kancelaria Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie w latach 1918–1939. Wydawnictwo Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych Archiwum Akt Nowych, 2015.
Hausner, Roman. „Organizacja i zakres działania władz administracji ogólnej”. Gazeta Administracji i Policji Państwowej 2 (1928): 1–10.
Hausner, Roman. „Organizacja władz administracyjnych”. Gazeta Administracji i Policji Państwowej 24–27 (1922).
Hausner, Roman. Pierwsze dwudziestolecie administracji spraw wewnętrznych. Drukarnia Gazety Administracji i Policji Państwowej, 1939.
Hausner, Roman. „Rozwój organizacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”. Gazeta Administracji i Policji Państwowej 9 (1929): 11–18.
Hausner, Roman. „Zakres działania władz administracji ogólnej”. Gazeta Administracji 24 (1936): 11–19.
Hausner, Roman. „Zmiany w organizacji władz naczelnych”. Gazeta Administracji i Policji Państwowej 18 (1932): 15–21.
Kostrubiec, Jarosław. „Roman Hausner (1883–1947) – wybitny administratywista Polski międzywojennej”. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska 66 (2019): 141172.
Kozyra, Waldemar. „Działalność kierownictwa resortu spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w czasie konfliktu polsko-bolszewickiego: luty 1919–październik 1920”, W: Rok 1920. Wojna i polityka, red. Mirosław Szumiło. Wydawnictwo UMCS, 2011.
Kozyra, Waldemar. „Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Polsce Odrodzonej 1918–1939”. Dzieje Najnowsze 2 (2010): 34–50.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna kierownictwa resortu spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej wobec samorządu terytorialnego w latach 1918–1939”. Przegląd Sejmowy 174, z. 1 (2023): 7–29.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna ministrów spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie aprowizacji i jej wpływ na aprowizację armii polskiej w latach 1918–1939”. W: Oblicza wojny, red. Witold Jarno i Jarosław Kita. Wydawnictwo UŁ, 2020: 187–210.
Kozyra, Waldemar. Polityka administracyjna ministrów spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1939. Wydawnictwo UMCS, 2009.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna ministrów spraw wewnętrznych wobec życia społeczno-politycznego w Polsce w latach 1918–1922”. Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego 10 (2007): 323–359.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna ministrów spraw wewnętrznych wobec życia społeczno-politycznego w Polsce w latach 1922–1926”. Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego 12 (2009): 237–263.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna ministrów spraw wewnętrznych w zakresie organizacji i funkcjonowania urzędów organów administracyjnych w latach 1918–1926”. W: Dzieje biurokracji, red. Artur Górak. Wydawnictwo UMCS, 2018.
Kozyra, Waldemar. „Polityka administracyjna resortu spraw wewnętrznych w zakresie spraw wojskowych w latach 1926–1939”, Pamięć i Sprawiedliwość 33, z. 1 (2019): 282–301.
Kozyra, Waldemar. „Polityka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wobec życia społeczno-politycznego w Polsce w latach 1926–1928. Wybory parlamentarne z 4 i 11 marca 1928 r.”. Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego 20 (2017): 398–405.
Kozyra, Waldemar. Polityka Ministra wnutrisznich spraw Polskoji Respubliki szczodo Schidnich Kresiw u 1918–1926 rr”. W: Ucrainica – Polonica, red. Jan Tereszczenko. Instytut Historii im. M. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Żytomierski Państwowy Uniwersytet Iwana Franka, 2005: 25–46.
Kozyra, Waldemar. „Służba informacyjno-polityczna resortu spraw wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej w pierwszych latach po zamachu majowym (1926–1930)”.
W: Wywiad wojskowy II Rzeczypospolitej. Materiały, red. Piotr Kołakowski i Andrzej Pepłoński. Avalon, 2011.
Kozyra, Waldemar. „Ustawowe uprawnienia ministrów spraw wewnętrznych i zarys ich realizacji w Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1939”. W: Państwo – władza – społeczeństwo w dwudziestym wieku, red. Waldemar Kozyra. Wydawnictwo UMCS, 2004.
Krajewski, Krzysztof. „Przestępczość w II Rzeczypospolitej w świetle danych statystycznych”. Archiwum Kryminologii 34 (2012): 531–566.
Marszał, Maciej. „Komunizm w poglądach Antoniego Kwiatkowskiego (1920–1939)”. Studia nad autorytaryzmem i totalitaryzmem 2 (2014): 87–100.
Matelski, Dariusz. „Polityka narodowościowa II Rzeczypospolitej wobec mniejszości niemieckiej”. Przegląd Historyczny 90, z. 2 (1999): 151–155.
Mądziel, Maciej. „Polityka Drugiej Rzeczpospolitej Polskiej wobec mniejszości ukraińskiej w latach trzydziestych XX wieku”. Colloquium 3 (2011): 24–30.
Meller, Arkadiusz. „Z dziejów akcji antykomunistycznej w Polsce. Miesięcznik »Walka z Bolszewizmem« (1927–1931)”. Historia i Polityka. Myśl polityczna i dyplomacja XX wieku 7 (2008): 41–58.
Misiuk, Andrzej. „Dwie konstytucje policyjne II Rzeczpospolitej. Od ustawy z 24 lipca 1919 r. do rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r.”. Studia Politologiczne 51, z. 1 (2007): 15–33.
Misiuk, Andrzej. Od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych do Posterunku Policji Państwowej. Dzieje ustroju organów policyjnych i administracyjnych w II RP w latach 1919–1926. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, 1988.
Misiuk, Andrzej. Policja Państwowa 1919–1939. Powstanie, organizacja, kierunki działania. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.
Misiuk, Andrzej. Służby specjalne w II Rzeczypospolitej 1918–1939. Bellona, 1994.
Misiuk, Andrzej. Zarys ustroju administracji spraw wewnętrznych w Polsce. Przemiany prawno-organizacyjne od połowy XVIII wieku do współczesności. Difin, 2018.
Paruch, Waldemar. Od konsolidacji państwowej do konsolidacji narodowej. Mniejszości narodowe w myśli politycznej obozu piłsudczykowskiego (1926–1939), Wydawnictwo UMCS, 1997.
Radzinowicz, Leon. „Przestępczość w Polsce w latach 1924–1933 na podstawie policyjnej statystyki kryminalnej”. Archiwum Kryminologiczne 2 (1935): 1–132.
License
Copyright (c) 2026 Bartosz Nieścior
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.