Niektóre modele rewolucji w dziejach myśli socjalistycznej. Zarys problematyki

Abstract

I. Uwagi wprowadzające. II. Podstawowe zagadnienia. III. Model marksistowski sprzed pierwszej wojny światowej. IV. Model rewizjonistyczny. V. Model syndykalistyczny. VI. Model Lenina (po Rewolucji Październikowej). VII. Model „lewicowo-komunistyczny".

Tytuł opracowania wymaga poczynienia trzech uwag wstępnych. Pierwsza dotyczy pojęcia „rewolucja", które było, jest i będzie nader wieloznaczne. Należy ono do tych słów-symboli, o znaczenie których toczono szczególnie uporczywe spory. Wynika to przede wszystkim z następujących względów: 1. posiada wielki ładunek emocjonalny, który usiłują spożytkować różne ruchy społeczne; nie wahały się tego czynić nawet kierunki o zdecydowanie wstecznym charakterze, w tym — ruchy faszystowskie; 2. przyswojone zostało przez różne koncepcje historiozoficzne, odmiennie zapatrujące się na ciężar gatunkowy poszczególnych kategorii zjawisk społecznych i ich spór o znaczenie słowa „rewolucja" może być sporem o wagę określonych przeobrażeń; 3. coraz powszechniejsza jest skłonność do posługiwania się tym terminem dla oznaczenia wszelkich zmian dokonujących się względnie nagle i mających doniosłe konsekwencje (mówi się więc o rewolucji w tej czy innej gałęzi wytwarzania, w tej lub innej dziedzinie wiedzy lub sztuki, o rewolucji w modzie itp.).