The course of proceedings before the sub-chamberlain’s courts of the Grand Duchy of Lithuania (1764–1791)
Journal cover Czasopismo Prawno-Historyczne, volume 77, no. 2, year 2025
PDF (Język Polski)

Keywords

Polish-Lithuanian Commonwealth
Grand Duchy of Lithuania
sub-chamberlains courts
first instance courts of nobility
Tribunal of Grand Duchy of Lithuania

How to Cite

Kanecki, O. (2025). The course of proceedings before the sub-chamberlain’s courts of the Grand Duchy of Lithuania (1764–1791). Czasopismo Prawno-Historyczne, 77(2), 95–114. https://doi.org/10.14746/cph.2025.2.3

Number of views: 65


Number of downloads: 52

Abstract

The course of proceedings before the sub-chamber courts of the Grand Duchy of Lithuania differed significantly from that of other first instance jurisdictions (courts) of the nobility. The chamberlain issued summonses only after a case had been referred to him by the land courts, town courts, or the Court of the Grand Duchy of Lithuania, and then informed the parties to the proceedings of the date of departure to the disputed land. At least some of the proceedings were conducted in the open, although the vice-chamberlains sometimes used courtrooms or wooden structures erected by the parties. The correct course of the boundary in question was determined after hearing the arguments of the parties, reviewing the documents confirming the rights to the land, inspecting the boundary markers and questioning witnesses. These activities did not always proceed smoothly. The decision was made in the form of a judgment, which was subject to appeal. It was issued by the chamberlain or his deputy (bailiff) and recorded by the chamberlain's regent. Not all proceedings before the chamberlain's courts were peaceful. There were also frequent complaints about their high costs.

 

https://doi.org/10.14746/cph.2025.2.3
PDF (Język Polski)

References

Archiwum Historyczne Państwa Litewskiego w Wilnie, f. 73 (Ukmergės pakamario teismas), ap. 1, nr 9, 11; f. 341 (Trakų pakamario teismas), ap. 1, nr 1, 7; f. 345 (Trakų pilies teismas), ap. 1, nr 2; f. 349 (Upytės pakamario teismas), ap. 1, nr 2; f. 1135 (Vilniaus mokslo bičiulių draugija), ap. 2, nr 73.

Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, sygn. 458.

Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F2-DC41-15; F4-(A660)26045; F5-A40-7887; F8-2367.

Korowicki A., Proces cywilny litewski, Wilno 1826.

Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788–1790), oprac. R. Jurgaitis, A. Stankevič, A. Verbickienė, Vilnius 2015.

Prawa z Statutu W. X. Litewskiego y konstytucyi, dla wygody pilnuiących z urzędu albo potrzeby sądów y dla innych obywatelów koronnych y litewskich wiadomości porządnie podług alfabetu zebrane, a ile w processa prawne wchodzących o pretensye wszelakie, Warszawa 1783.

Skrzetuski W., Prawo polityczne narodu polskiego, t. 2, Warszawa 1787.

Statut Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Naprzod, za Naiaśnieyszego Hospodara Krola Jego Mosci Zygmunta III w Krakowie w Roku 1588. Drugi raz w Wilnie, w Roku 1619. z pokazaniem zgody y rożnice Statutow Koronnych y W.[ielkiego] X.[ięstwa] L.[itewskiego]. Trzeci raz, za Naiaśnieyszego K.[róla] J.[ego] M.[ości] Władysława IV. w Warszawie, w Roku 1648, z przydaniem Konstytucyi od Roku 1550. do 1647. Czwarty raz, za Naiaśnieyszego Krola Jego Mosci Jana Trzeciego w Wilnie w Roku 1698. Z przyłożeniem pod Artykuły Konstytucyi Seymowych od Seymu Roku 1550. aż do Seymu Roku 1690. Oboygu Narodom służących, (Textu samego niwczym nie naruszaiąc) Teraz zaś piąty raz, za szczęśliwie panuiącego Naiaśnieyszego Krola Jego Mosci Augusta Trzeciego przedrukowany, Wilno 1744.

Trybunał obywatelom Wielkiego Xięstwa Litewskiego na seymie warszawskim dany roku tysiąc pięćset ośmdziesiątego pierwszego, Wilno 1744.

Umiastowski T., Sądowy process czyli sposób prawowania się w Trybunale i we wszystkich subseliiach W. Xięstwa Litew. Poprawiony i znacznie pomnożony przydatkiem supplementu, w którym się zawiera Zbiór Konst. Novellae Legis od początku Panowania Nayiaśn. Stanisława Augusta, do ostatn. Seymu 1780. tudzież Series Marszałków W. Trbłu Gł. W. X. L. z wyrażeniem znacznieyszych niektórych przypadków do Trybunałów stosujących się, Grodno 1782.

Volumina Legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX. pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782, wydanego, t. 5: Ab anno 1669 ad annum 1697, Petersburg 1860.

Volumina Legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX. pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782, wydanego; t. 6: Ab anno 1697 ad annum 1736, Petersburg 1860.

Volumina Legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX. pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782, wydanego, t. 7: Ab anno 1764 ad annum 1768, nakładem i drukiem J. Ohryzki, Petersburg 1860.

Volumina Legum, t. 9, Kraków 1889.

Downar-Zapolski M., Istorija Biełorussii, Minsk 2005.

Gloger Z., Encyklopedia staropolska ilustrowana, Warszawa 1978.

Liubawskij M.K., Oczerk istorii litowsko-russkago gosudarstwa do liublinskoj unii wkliuczitielno, Moskwa 1910.

Liubawskij M.K., Politiczeskij stroj Polszi poslie liublinskoj unii. Lekcii czitannyja w moskowskom uniwersitietie w 1899–1900 ak. godu, Moskwa 1901.

Łappo I.I., Podkomorskij sud w Wielikom Kniażestwie Litowskom w konce XVI i naczale XVII wieka, „Żurnał Ministerstwa Narodnago Proswieszczenija” 1899, nr 13, s. 341–403.

Martinowicz M.W., Wielikoje Kniażestwo Litowskoje, Russkoje i Żemajtskoje. Ot priedposyłok k sozdaniju do Liublinskoj unii 1569 goda, Minsk 2014.

Glabisz G., Sejmiki Wielkopolski w latach 1764–1793, Poznań 2022.

Goldstein S.M., Polsko-litowskija driewnosti. Lekcii czitannyja w Impieratorskom Archieologiczeskom Institutie, Sankt-Peterburg 1913.

Kiaupa Z., Lietuvos istorija. Trumpasis XVIII amžius (1733-1795 m.), t. 7, cz. 2, Vilnius 2018.

Leśnodorski B., Dzieło Sejmu Czteroletniego (1788–1792). Studium historyczno-prawne, Wrocław 1951.

Radaman A., Samorząd sejmikowy w powiatach województwa nowogródzkiego Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1565–1632 [w:] U. Augustyniak, A. Zakrzewski (red.), Praktyka życia publicznego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI-XVIII wieku: materiały XVIII konferencji Komisji Lituanistycznej przy Komitecie Nauk Historycznych PAN w dniach 22–23 września 2009 roku, Warszawa 2010.

Stankevič A., Lietuvos Vyriausiojo Tribunolo veikla XVIII amžiaus antroje pusėje, Vilnius 2018.

Szczepankowska I., Język prawny I Rzeczypospolitej w „Zbiorze praw sądowych” Andrzeja Zamoyskiego, cz. I: Pojęcia prawne, Białystok 2004.

Szczerbickij O.W., Sudy w bywszem Wielikom Kniażestwie Litowskom, Wilna 1912.

Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. 2: Województwo trockie XIV–XVIII wiek, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, P.P. Romaniuk, A. Haratym, przy współpracy A. Macuka i J. Aniszczanki, red. A. Rachuba, Warszawa 2009.

Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. 3: Księstwo Żmudzkie XV–XVIII wiek, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, P.P. Romaniuk, A. Haratym, red. A. Rachuba, Warszawa 2015.

Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. 5: Ziemia połocka i województwo połockie XIV–XVIII wiek, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, A. Haratym, A. Macuk, A. Radaman, W. Hałubowicz, P.P. Romaniuk, red. H. Lulewicz, Warszawa 2018.

Wisner H., Rzeczpospolita Wazów, t. 3: Sławne Państwo, Wielkie Księstwo Litewskie, Warszawa 2008.

Wolff J., Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386–1795, Kraków 1885.

Zakrzewski A., Wielkie Księstwo Litewskie (XVI–XVIII w.). Prawo – ustrój – społeczeństwo, Warszawa 2013.