Jeszcze o feudalnej doktrynie państwa suwerennego

Abstract

Artykuł recenzyjny prof. Konstantego Grzybowskiego o mojej książce, poświęconej feudalnej doktrynie państwa suwerennego — jak zwykle jest niezmiernie ciekawy i inspirujący. Stwierdzę od razu, że uwagi ogólne prof. Grzybowskiego w zasadzie (z jednym wyjątkiem, o czym zaraz powiem) przyjmuję. Może niekiedy broniłbym układu mej pracy: przy tematach tego rodzaju selekcja materiału jest trudna, zasady wyboru nigdy nie zadowolą wszystkich, a przecież wybór jest nieunikniony. Odsunięcie na plan dalszy lub zupełne pominięcie pewnych elementów doktrynalnych, mających związek z tematem — było najczęściej świadome. Widzę teraz pewne oczywiste błędy w przyjętej hierarchii problemów (libertas, patria, koncyliaryzm XIV w.). Widzę potrzebę rozszerzenia tematu o pewne kwestie, w pracy tylko sygnalizowane, których braku prof. Grzybowski mi nie wytyka (suwerenność republiki miejskiej). Pewnych decyzji, dotyczących wyboru, broniłbym jeszcze dzisiaj. Ale, powtarzam, w zasadzie nie ma dzisiaj różnicy zdań między nami co do większości spostrzeżeń ogólnych recenzenta. Chciałbym jednak spojrzeć nieco inaczej na mocno przez prof. Grzybowskiego eksponowane zagadnienie civitas Christiana.