Historia prawa wśród innych nauk historycznych

Abstract

Żywo dyskutowane dziś zagadnienie historii integralnej i integracji nauk społecznych (w niektórych zaś przypadkach jeszcze i innych, co wynika z rozszerzania pola widzenia również na podstawowe zagadnienia nauk o przyrodzie i technice) obejmuje także zagadnienia państwa i prawa, a zatem także poświęconą im dyscyplinę. Już przed laty z górą pięćdziesięcioma uskarżał się Ludwik Krzywicki, ostatni humanista polski, który z taką swobodą uprawiał parę różnych dyscyplin naukowych, na rozdarcie cechujące humanistykę współczesną. „Wprawdzie nie wrócą czasy Hellady, gdy filozofia była macierzą nauk i uczeni ogarniali cały obszar wiedzy, nie wrócą dlatego, że mały strumyk zamienił się na obszerną rzekę. Ale ujemne skutki stąd wypływające są tak możne, że trzeba coś przeciw nim przedsięwziąć zwłaszcza w tych specjalnościach, w których całość, będąca sztucznym rozczłonkowaniem czegoś szerszego, rozpadła się jeszcze na drobniejsze i sztuczniejsze podziały [...]”. Po paru dziesiątkach lat podobne wezwania brzmią tym bardziej przekonywająco. Żyjemy w okresie obalania, a w każdym razie coraz częściej przekraczania murów granicznych pomiędzy różnymi naukami historycznymi, jak i szerzej społecznymi. Pewne dziedziny i zagadnienia są bezspornie wspólne. Tak jest w naszym przypadku i wielu innych nauk historycznych z kompleksem zagadnień tyczących się pań­stwa, jego genezy, jego kształtów instytucjonalnych, jego funkcji, typów i form. Coraz wydatniej staje też przed nami problem kontaktów historii państwa i prawa z socjologią i psychologią zbiorową, z ekonomią i antropologią kulturalną itd. Problem integralnego czyli całościowego widzenia i studiowania przeszłości w możliwie wielu jej manifestacjach i powią­zaniach, a zatem całość życia społecznego nie jest zresztą czymś nowym dla badacza marksisty o szerszym spojrzeniu.