Zabiegi Towarzystwa Patriotycznego o utworzenie Trybunału Rewolucyjnego w 1831 roku

Abstract

Wysiłki lewicy Towarzystwa Patriotycznego zmierzające do powołania specjalnego sądownictwa rewolucyjnego w powstaniu 1831 r. nie doczekały się opracowania monograficznego. Są na ten temat wzmianki u A. Kraushara w jego szkicu o klubie patriotyczny; pełniejsze i daleko bardziej kompetentne są uwagi E. Oppmana. Badania powojenne, prowadzone przez Zespół do badania dziejów powstania listopadowego przy Instytucie Historii PAN, skupiły się nad dziejami wewnętrznopolitycznymi i problematyką międzynarodową. Sprawy sądownicze niestety pominięto, głównie z tego chyba powodu, że dysponujemy tylko szczątkami zespołu Komisji Rządowej Sprawiedliwości w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Lepiej przedstawiają się możliwości zbadania rewolucyjnych koncepcji lewicy szlacheckiej z uwagi na to, że powstawały one w głównej mierze na posiedzeniach reaktywowanego w dniu 19 I 1831 r. Towarzystwa Patriotycznego. Protokoły klubu były częściowo publikowane w Nowej Polsce i w Gazecie Polskiej J. N. Janowskiego. Należy jednak pamiętać, iż protokoły te są tendencyjne, nieco zniekształcone przez elementy lewicowe, które przygotowywały tekst do druku na łamach Nowej Polski. Były wypadki „odgórnego” radykalizowania tekstu wystąpień ludzi umiarkowanych, dalekich od poglądów skrajnych.