Stosowanie przysięgi na słońce w polskim sądownictwie wiejskim XVIII wieku

Abstract

Ciekawemu zwyczajowi, z pogranicza prawno-etnograficznego, stosowania w polskim sądownictwie przysięgi na słońce poświęcił  prof. Władysław Semkowicz dwa studia. Pierwsze z nich pt. Przysięga na słońce ukazało się w 1916 r. Stwierdzał w nim autor istnienie w Polsce średniowiecznej zwyczaju prawnego, polegającego na tym, że w pewnych okolicznościach składano przysięgę nie według formy chrześcijańskiej, na krzyż czy ewangelię, lecz z palcami wyciągniętymi ku słońcu. Ta forma przybrała u nas w średniowieczu, a także w krajach czesko-morawskich, charakter instytucji prawa rycerskiego. Składano ją more militari w wypadkach nagany szlachectwa, wobec zarzutów nieszlacheckiego pochodzenia bądź popełnienia czynów hańbiących cześć rycerską.

Przeszło dwadzieścia lat później ogłosił tenże autor swojego rodzaju dopełnienie do poprzedniej pracy pt. Jeszcze o przysiędze na słońce w Polsce. Nowe materiały pozwoliły prof. Semkowiczowi na stwierdzenie, iż forma przysięgi na słońce, jako zwyczaj prawny, istniała nie tylko w średniowieczu i była używana nie tylko przez rycerstwo. Przetrwała ona do czasów nowożytnych i w XVI oraz w XVII w. stosowana była zarówno przez szlachtę jak przez żołnierzy i mieszczan.