Paweł Stránský, egzulant czeski i jego Respublica Bojema

Abstract

Do grona licznych stosunkowo wygnańców czeskich, którzy po klęsce pod Białą Górą szukali schronienia w sąsiedniej Polsce, należy też Paweł Stránský, znany pisarz i prawnik czeski, którego 300 rocznica śmierci w Toruniu przypadła na rok ubiegły (1957). Były w związku z tą rocznicą zamierzone pewne imprezy naukowe zarówno po naszej stronie, jak i w Czechach. Zwracano się też stamtąd do naszych archiwów (m. in. Archiwum Miejskiego w Toruniu) o przeprowadzenie poszukiwań odnośnie do pobytu, działalności i śmierci P. Stránský'ego w naszym kraju. Gdy jednakże ze strony czeskiej ustało zainteresowanie dla tej sprawy, również i u nas przestano się nią zajmować. Jednakże piszący te uwagi zebrał nieco danych — zresztą bardzo skromnych — do tej sprawy, której też poświęcił nieco czasu podczas ostatniego pobytu (w listopadzie 1957 r.) w Czechosłowacji, przeto spieszy podzielić się nimi z szerszym gronem czytelników z jednej strony dlatego, by chociaż w ten skromny sposób uczcić tę rocznicę, z drugiej zaś obudzić szersze zainteresowanie osobą i działalnością Stránský'ego, jako jeszcze jednego łącznika między obu bratnimi narodami. Zachęca zaś do tego zarówno ta okoliczność, że chodzi tu o pisarza, zasłużonego w dziejach prawa czeskiego, jak też i ta, że był on związany przez szereg lat końcowych swego życia z Toruniem, gdzie spoczęły jego kości.

Uwagi te podzielimy na dwie części. W pierwszej podajemy garść wiadomości o życiu i działalności Stránský'ego, w drugiej zaś zajmiemy się pokrótce jego głównym dziełem, tj. pracą o państwie czeskim pt.: Respublica Bojema, opublikowaną w 1634 r.