Oznaczenia i klasy­fikacje miast w dawnej Polsce (XVI—XVIII w.)

Abstract

W badaniu problemów związanych z historią miast spotykamy się w źró­dłach z różnymi oznaczeniami osad miejskich. Można tu wskazać na: 1) po­toczne określenia, używane także w języku prawnym i prawniczym, cha­rakteryzujące ogólnie wielkość i rolę gospodarczą osady miejskiej, a więc terminy takie jak civitas, oppidum, miasto, miasteczko; 2) tworzone w aktach prawnych z różnego punktu widzenia i dla różnych potrzeb klasyfikacje lub podziały miast, których określenia brane są także zwykle z języka potocz­nego, oraz 3) wynikające z różnej sytuacji gospodarczo-prawnej odrębności poszczególnych osad miejskich. W tym wypadku kategoria miasta nie jest wynikiem bezpośredniej działalności ustawodawcy, tworzącego jakąś klasy­fikację osad miejskich (jak to mamy w punkcie 2), lecz wynika z ogólnej prawnej i gospodarczej sytuacji danego miasta. W ten sposób można np. wydzielić miasta wysyłające posłów na sejmy i miasta nie wysyłające, miasta mające prawo propinacji i nie mające itd. Jest sprawą oczywistą, iż wskazane określenia i klasyfikacje wzajemnie w różny sposób krzyżują się i zazębiają.

Wydaje się, iż warto zastanowić się nad treścią spotykanych oznaczeń i klasyfikacji miast oraz ustalić jakich to określeń i podziałów najczęściej używano w badanym przez nas okresie. Nie wyczerpiemy tu rzecz jasna całości problematyki, a więc wszystkich podziałów mających jakieś znaczenie, szczególnie tych z wydzielonej przez nas grupy.