Kodeks karny dla Gwardii Naro­dowej Warszawskiej jako dokument polskiej postępowej myśli prawniczej XIX w.

Abstract

Kodeks karny dla Gwardii Narodowej Warszawskiej jest pomnikiem dotychczas mało znanym i prawie zupełnie nie zbadanym. Wymienia go wprawdzie w swojej bibliografii Karol Estreicher, a spośród history­ków prawa pisał o nim swego czasu Jan Adamus, lecz mimo to nauka historii prawa nie zajęła się nim bliżej. Sądzić więc należy, że opublikowanie w Czasopiśmie Prawno-historycznym odnalezionego przez Władysława Lewandowskiego w Archiwum Głównym Akt Dawnych rękopisu tego kodeksu przypomni o jego istnieniu, a być może i zachęci do bardziej szcze­gółowych badań nad tym interesującym źródłem prawnym. Podjęcie takich badań wydaje się tym bardziej zachęcające, iż kodeks ten w sposób zasad­niczy odbiega od obowiązującego wówczas w Królestwie Polskim prawa kar­nego i jest oryginalnym dokumentem polskiej postępowej myśli prawniczej XIX wieku. Musimy bowiem odróżnić postępową treść przepisów kodeksu karnego dla Gwardii Narodowej Warszawskiej od społeczno-politycznego charakteru samej Gwardii. Warszawska Gwardia Narodowa, zorganizowana początkowo dla ochrony stanowiska i majątku klas posiadających i w rzeczy­wistości powołana z myślą o ujarzmieniu rewolucyjnie nastawionego plebsu, nie stanowiła siły rewolucyjnej, lecz była organizacją kontrrewolucyjną. Spełniała ona raczej rolę stróża bezpieczeństwa i własności klas posiadają­cych pod naczelnym dowództwem szlachty z obozu konserwatystów. Natomiast kodeks karny dla Gwardii Narodowej Warszawskiej, wzorowany zresztą na ustawodawstwie francuskim z okresu Wielkiej Rewolucji, był w ówczesnych warunkach par excellence postępowy.