Słowa kluczowe
sądownictwo
Aleksander Mogilnicki
nieprzenoszalność sędziów
władza wykonawcza
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 56
Liczba pobrań: 25
Abstrakt
Artykuł ma na celu przedstawienie i analizę stanowiska Aleksandra Mogilnickiego na temat zasad ustroju sądownictwa w latach 1926–1929. Mogilnicki był jednym z członków Komisji Kodyfikacyjnej ds. ustroju sądów. Chciał stworzenia przepisów, które najgłębiej wyrażały, precyzowały i zabezpieczały zasadę niezawisłości, nieusuwalności i nieprzenoszalności sędziów. W pierwszej części zostały przedstawione zasady ustroju sądownictwa zawarte w Konstytucji marcowej z 1921, tj. niezawisłość, nieprzenoszalność sędziów. Prawo o ustroju sądów z 1928 r. nie wprowadziło jednak tych zasad w pełnym zakresie. Mogilnicki poddał krytyce przepisy, które dawały w rzeczywistości więcej uprawnień władzy wykonawczej niż sądowniczej. Jednocześnie przedstawił propozycje nowelizacji przepisów w celu realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej i zwiększenia wpływu na sądy przez zgromadzenia ogólne sędziów. Mimo chwilowych zmian w prawie dokonanych w marcu 1929 r., dających pewne gwarancje sędziom, np. nieprzenoszalność, rok 1932 przyniósł ponowne ograniczenia.
Bibliografia
Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, Dział Ogólny, Warszawa 1920, t. I, z. 1.
Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, Dział Ogólny, Warszawa 1921, t. I, z. 3.
Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, Dział Ogólny, Lwów 1925, t. I, z. 2.
Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, Podkomisja ustroju sądownictwa, Lwów 1925, t. I.
Dekret z dnia 8 lutego 1919 r. w przedmiocie ustroju Sądu Najwyższego (Dz.P.P.P Nr 15, poz. 199).
Dziennik Urzędowy Departamentu Sprawiedliwości Ministerstwa Sprawiedliwości Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego, 1917 nr 6 (4 XI), Okólnik nr 22.
Przepisy tymczasowe o urządzeniu sądownictwa w Królestwie Polskim (Dz.Urz. Departamentu Sprawiedliwości Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego z dnia 19 sierpnia 1917 r. Nr 1, Dział 1, poz. 1).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r., regulamin ogólny wewnętrznego funkcjonowania sądów apelacyjnych, okręgowych i grodzkich (Dz.U. Nr 104, poz. 935).
Rozporządzenie Prezydenta z dnia 10 maja 1927 r. o prawie prasowym (Dz.U. Nr 45, poz. 398).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 12, poz. 93).
Ustawa z dnia 3 czerwca 1919 r. o Komisji Kodyfikacyjnej (Dz.P. Nr 44, poz. 315).
Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 44, poz. 267).
Sprawozdanie stenograficzne z 179 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego 1920 r., ł. 32–33, 42.
Dyjakowska M., Realizacja zasady trójpodziału władzy w Konstytucji Marcowej, „Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie” 2013, nr 9, s. 27–47. DOI: https://doi.org/10.32084/tkp.6288
Grodzicki S., Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1981, t. 33, z. 1, s. 47–82.
Grudzińska A., Przestępczość dzieci w myśli prawnej Aleksandra Mogilnickiego, Lublin 2025.
Jamontt J., Historia i krytyka rozporządzenia o ustroju sądów powszechnych, Warszawa 1928.
Jastrzębski R., Realizacja postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 roku w zakresie wymiaru sprawiedliwości, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2023, z. 2, s. 203–235. DOI: https://doi.org/10.4467/20844131KS.23.014.17832
Kondratowicz I., Niebezpieczne prądy, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1936, nr 27–28, s. 417–421.
Korobowicz A., Sądownictwo Królestwa Polskiego 1876–1915, Lublin 1995.
Krzemiński Z., Udział adwokatów w pracach kodyfikacyjnych [w:] D. Trapkowska (red.), Tworzenie prawa w Polsce. Tradycja i współczesność, Studia i materiały, Warszawa 2000.
Krzyżanowski L., Sądownictwo powszechne w II Rzeczypospolitej (1917–1939). Założenia organizacyjne ,budowa struktur, funkcjonowanie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2020, z. 4, s. 245–259. DOI: https://doi.org/10.4467/20844069PH.20.041.12495
Ławnikowicz G., Idea niezawisłości sędziowskiej w porządku prawnym i myśli prawniczej II Rzeczypospolitej, Toruń 2009.
Malec D., O niezawisłości sędziowskiej w drugiej Rzeczypospolitej. Uwagi na marginesie pracy Aleksandra Mogilnickiego Niezawisłość sędziowska w nowym ustroju sądowym [w:] A. Lityński, M. Mikołajczyk, T. Adamczyk, A. Drogoń, W. Organiściak (red.), Państwo, prawo, społeczeństwo w dziejach Europy wschodniej, Katowice–Kraków 2009, s. 451–458.
Malec D., Pierwsza nowelizacja rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 6 lutego 1928 r. – prawo o ustroju sądów powszechnych w debacie sejmowej w 1928 r. Wybrane zagadnienia, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, nr 3, s. 599–616. DOI: https://doi.org/10.17951/sil.2016.25.3.599
Malec D., Sąd Najwyższy w latach 1917–1939 [w:] A. Korobowicz (red.), Sąd Najwyższy Rzeczypospolitej Polskiej. Historia i współczesność. Księga jubileuszowa 90-lecia Sądu Najwyższego 1917–2007, Toruń 2007, s. 121–189.
Malec D., Sądy w Konstytucji marcowej. Uwagi z okazji 100 rocznicy uchwalenia Konstytucji z 17 marca 1921 r., „Przegląd Konstytucyjny” 2021, nr 2, s. 5–28. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2021.04.01
Materniak-Pawłowska M., Struktura polskich sądów powszechnych w latach 1917–1928, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2001, t. 53, z. 1, s. 275–285. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2001.1.15
Materniak-Pawłowska M., Ustrój sądownictwa powszechnego w II Rzeczypospolitej, Poznań 2003.
Mądrzak H., Stefko Kamil [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XLIII, Kraków 2003, s. 269–271.
Mogilnicki A., Niezawisłość sędziów w nowym ustroju sądowym, Warszawa 1928.
Mogilnicki A., Sędzia a urzędnik, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1931, nr 9, s. 115–117.
Mogilnicki A., Wspomnienia, Warszawa 2008.
Mohyluk M., Prawo o ustroju sądów powszechnych II Rzeczypospolitej, Białystok 2004.
Nowicki K., Niezależność sądu oraz niezawisłość sędziowska w sprawach karnych w okresie rządów autorytarnych i totalitarnych w Polsce, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2021, nr 2, s. 391–401. DOI: https://doi.org/10.19195/2300-7249.43.2.27
Palewicz M., „Pałac Staszica” w Warszawie. Zarys historii budowy, przebudowy i odbudowy, Warszawa 1932.
Pol K., Poczet prawników polskich, Warszawa 2000.
Sitnicki Z., Uwagi o ustroju sądów powszechnych, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1928, nr 28, s. 439–440.
Szczygielski W., Aleksander Mogilnicki [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXI, Wrocław 1976, s. 559–562.
Szeruda J., Jakub Glass [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, Wrocław 1959–1960, s. 34–35.
Szyszkowski W., Rymowicz Zygmunt [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991–1992, s. 531–532.
Wisłocki J., Ettinger Mieczysław [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VI, Kraków 1948, s. 315–316.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Agata Grudzińska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.