Tradycje szlacheckie — rzeczywistość i mit w polskiej kulturze politycznej

Abstrakt

I. W dyskusjach nad charakterem naszej kulturowej spuścizny wyodrębniły się dwie wyraźniejsze tendencje, w swej skrajnej formie trudne do przyjęcia. Pierwsza, deprecjonując elementy szlacheckiego dziedzictwa, ludowej inicjatywie przypisywała większość historycznych zdobyczy kulturalnych narodu, druga, przyznając szlachcie dominujące znaczenie w wytworzeniu tych dóbr w najdłuższej — szlacheckiej formacji państwowej, dowodziła, że przeważające w dziedzictwie cechy szlacheckie mają determinować charakter aktualnej kultury. Przystąpienie do rozważenia tego problemu wymaga uświadomienia podstawowego faktu, że charakter tradycji — nawet dominujących — nie jest równoznaczny z charakterem kultury istniejącego społeczeństwa, gdyż na kulturę tę obok tworzonych stale nowych wartości składają się elementy dziedzictwa o różnym charakterze, a więc szlacheckim, ale i młodszym ludowo-proletariackim i inteligenckim o różnym już przecież rodowodzie społecznym. Te ostatnie w połączeniu z założonym kierunkiem polityki  kulturalnej ludowego państwa mogą dać oryginalny wynik, w którym, mimo przejęcia spuścizny kulturowej, przeważające w niej cechy nie będą lajtmotiwem kultury współczesnego narodu. Nasuwają się wszakże dwa pytania: czy tak jest w rzeczywistości i czy owo nasycenie naszej kultury szlacheckimi wartościami byłoby niepożądane?