Zastaw Wielenia Brandenburczykom

Abstrakt

W księdze Inskrypcji Grodzkich Poznańskich nr 964 na kartach od 921 v do 922 v znajduje się pod datą 31 lipca 1595 zeznanie aktu intro­misji [...].

Tak więc Piotr Czarnkowski, podkomorzy poznański, miasto Wieleń i wsie: Kisy (dziś nieznane), Wrzeszczyna, Rosko, Biała Góra, Chełsty, Kwiejce, Pęckowo, Drawsko, Żelichowo, oraz nowo lokowane Piotrowo, Dzierżążno Wielkie i Małe (dziś Dzierzno) sprzedał był z prawem od­kupu, tj. „na wyderk”, za 25 000 zł. węgierskich margrabiemu branden­burskiemu Chrystianowi i teraz, w r. 1595, ów margrabia został przez woźnego i dwóch towarzyszących szlachciców wwiązany w swą nową posesję. Sprzedaże wyderkowe i idące w ślad za nimi intromisje to czyn­ności wówczas codzienne, ale ten wypadek jest zgoła osobliwy. Wszak nabywcą jest tu drugi syn panującego elektora brandenburskiego Jana Jerzego zrodzony z małżeństwa z Elżbietą Anhalcką. Chłopiec 14-letni, rzecz prosta, był tylko figurantem osłaniającym ojca, tyle uciążliwego Sąsiada zachodnich prowincji Rzeczypospolitej.

W związku z przytoczonym powyżej aktem nasuwa się przede wszyst­kim pytanie, czy ościenni panujący i ich potomstwo mogli wedle prawa nabywać i dzierżyć w jakikolwiek sposób w Rzeczypospolitej dobra ziemskie?