Dezerterzy przed sądami Drugiej Rzeczypospolitej

Main Article Content

Remigiusz Kasprzycki

Abstrakt

W latach 1921–1939 wojskowy wymiar sprawiedliwości ukarał kilka tysięcy żołnierzy, którzy dopuścili się dezercji. Byli wśród nich Polacy, a także służący w Wojsku Polskim Ukraińcy, Białorusini, Żydzi, Niemcy i Litwini. Wielu z dezerterów sądzono nie tylko za ucieczki z Wojska Polskiego, ale także za różne przestępstwa kryminalne. Wśród zbiegów z różnych pułków, a także żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza byli żołnierze, którzy przez kilka lat przebywali za granicą. Mimo poważnych zarzutów dotyczących szpiegostwa i udzielania poufnych informacji wywiadom państw obcych, dezerterzy często unikali wysokich kar. Na takie decyzje w dużej mierze wpływ miał fakt, że dezerterów bronili w sądach wybitni adwokaci. W Poznaniu był nim płk dr Antoni Neuesser, w Krakowie dr Leopold Süesser, we Lwowie Stanisław Mrozowski i dr Roman Aleksandrowicz, a w Warszawie mecenas Stanisław Rundo. Obrońcy często akcentowali złe położenie materialne rodzin dezerterów, trudne dzieciństwo zbiegów i analfabetyzm. Niskie wyroki sądu w wielu sprawach irytowały prokuraturę, a także dowódców niektórych pułków. Wielu dezerterów okazywało skruchę i pragnęło szczerej poprawy. Jednak byli także tacy, których nie zmieniło więzienie. Niektórzy z nich uciekali nawet z tego miejsca.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Kasprzycki, R. (2019). Dezerterzy przed sądami Drugiej Rzeczypospolitej. Czasopismo Prawno-Historyczne, 70(2), 108-130. https://doi.org/10.14746/cph.2018.2.3
Dział
Rozprawy

Bibliografia

  1. Adamus J., Niestawiennictwo, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” (dalej: WPP) 1928.
  2. Archiwum Straży Granicznej, Korpus Ochrony Pogranicza, Dowództwo Dywizjonu Żandarmerii, Odpis z odpisu doniesienia karnego dot. szpiegostwa i dezercji ułana Stefana Malinowskiego z 26 PU, Post. Ż. Przy 8 baonie KOP „Stołpce”, Stołpce 25.04.1931 r., sygn. 178/110, k. 97.
  3. Dezerterzy, „Polska Zbrojna” 22.11.1927, nr 320.
  4. Dwa kodeksy Karne 1932. W osiemdziesiątą rocznicę, „Roczniki Administracji i Prawa” R. XII, 2012.
  5. Kozielewicz W., Tryb doraźny – uwagi de lege ferenda, „Krytyka Prawa”, 2010, t. 10, nr 1.
  6. Malinowski A., Ekspertyzy sądowo-psychiatryczne w wojsku, Warszawa 1937, s. 14.
  7. Müller K.S.K., W sprawie niestawiennictwa, WPP 1929, nr 7–8.
  8. Ostafiński-Bodler R., Sądy wojskowe w Polskich Siłach Zbrojnych i ich kompetencje w sprawach karnych w latach 1914–2002, Toruń 2002.
  9. Piątkowska M., Życie przestępcze w przedwojennej Polsce: grandesy, kasiarze, brylanty, Warszawa 2012.
  10. Stawecki P., Z badań nad dyscypliną, przestępczością i moralnością wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2000.
  11. Szczygieł T., Wojskowe postępowanie karne w II Rzeczypospolitej (1918-1939), Katowice 2017.