Abstrakt
Okres Księstwa Warszawskiego miał charakter przejściowy, jeśli chodzi o relacje pomiędzy ziemiaństwem a chłopstwem. Narzucone kapitalistyczne francuskie prawo cywilne zupełnie nie współgrało z na poły feudalnymi realiami polskiej wsi. Napoleon w artykułem 4 konstytucji zniósł poddaństwo. Niedługo później Fryderyk August wydał dekret grudniowy, którego znaczenie i skutki – mimo bogatej literatury przedmiotu – do dnia dzisiejszego są niezmiernie trudne do określenia. W czasach Polski Ludowej, w okresie wzmożonych badań nad wyzyskiem chłopów i oporem wsi czasów feudalnych i burżuazyjnych, twierdzono, że dekret oznaczał zniesienie własności podzielonej w odniesieniu do gospodarstw chłopskich i wyzucie włościan z ich praw. Te kategoryczne twierdzenia formułowano z reguły bez uwzględnienia źródeł o proweniencji sądowej, a te ostatnie zdają się sugerować, że rzeczywistość była o wiele bardziej skomplikowana. W artykule omówiono spory, które chłopi z Cieni i Michałowa toczyli z posesorami tych wsi przed Trybunałem Cywilnym Pierwszej Instancji w Kaliszu. Charakterystyczne, że w świadomości chłopów, ale i opinii sędziów, dekret grudniowy nie przekreślił bynajmniej wzajemnych uprawnień i obowiązków ziemian i gromad chłopskich, których źródłem były zwyczaje oraz wystawiane przez stulecia różnego rodzaju dokumenty.
Bibliografia
AGAD, Archiwum Gospodarcze Wilanowskie.
AGAD, Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych.
Bobińska C., Polskie zakupieństwo a francuska censive, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia historica” 1992, t. 46.
Bortkiewicz F., Nadziały i powinności chłopów pańszczyźnianych w dobrach prywatnych Królestwa Polskiego, Warszawa 1958.
Brodowska H., Historia społeczno-gospodarcza chłopów polskich w zaborze rosyjskim [w:] S. Inglot, Historia chłopów polskich, t. 2, Warszawa 1972.
Code de procédure civile: édition originale et seule officielle, Paris 1806.
Dziennik Praw [Księstwa Warszawskiego], t. 1, 1807.
Dziennik Praw [Księstwa Warszawskiego], t. 2, 1807.
Grynwaser H., Pisma, t. 2, Wrocław 1951.
Heylman A., Rozbiór wykazu hipotecznego, Warszawa 1858.
Mazurkiewicz J., Znaczenie akt notarialnych dla badań nad własnością w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, „Annales Uniwersitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio F, 1965, nr 7.
Michalkiewicz S., Historia społeczno-gospodarcza chłopów polskich w zaborze pruskim [w:] S. Inglot (red.), Historia chłopów polskich, t. 2, Warszawa 1972.
Orłowski R., Położenie chłopów w dobrach Ordynacji Zamojskiej w drugiej połowie XVIII w., „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska”, sectio F, 1952, nr 7.
Rajca Cz., Ruch oporu chłopskiego w Królestwie Polskim w latach 1815–1864, Warszawa 1969.
Rozdolski R., Stosunki poddańcze w Galicji, t. 1, Warszawa 1962.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. 1, Warszawa 1880.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. 6, Warszawa 1885.
Sobociński W., Historia ustroju i prawa Księstwa Warszawskiego, Toruń 1964.
Stankiewicz Z., Sytuacja prawna Polaków na Litwie, Białorusi i Ukrainie w latach 1772–1863 [w:] J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. 3: M. Senkowska-Gluck (red.), Od rozbiorów do uwłaszczenia, Warszawa 1981.
Topolski J., Położenie i walka klasowa chłopów w XVIII w. w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, Warszawa 1956.
Wiśniewska D., Własność prefabrykancka w Łodzi w latach 1820-1866, Łódź 2019.
Исаев И.А., История государства и права России, Moskwa 1996.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Piotr Z. Pomianowski
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.